Bảo hiểm xã hội toàn dân vì mục tiêu phát triển bền vững

Thứ ba, ngày 19 tháng 11 năm 2019 | 8:45:10

Trong những năm gần đây, nước ta đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội (BHXH) và hướng tới thực hiện BHXH toàn dân. Công tác phát triển BHXH đã được các địa phương đặc biệt quan tâm và bắt đầu đạt kết quả tích cực...

Theo thống kê của BHXH Việt Nam, đến hết tháng 10/2019 có khoảng 14,898 người tham gia BHXH bắt buộc. Đối tượng tham gia BHXH dần mở rộng với tỷ lệ bao phủ dần được tăng lên. Ước tính hết năm 2019 đạt 32,5% trong tổng số lực lượng lao động. Số người tham gia BHXH tự nguyện đạt khoảng 488.000 người, chiếm 0,9% trong lực lượng lao động. Tuy nhiên, số người tham gia BHXH tự nguyện này vẫn còn rất nhỏ so với khoảng 18 triệu lao động trong khu vực phi chính thức hiện nay. Đặc biệt đối tượng hộ nghèo, hộ cận nghèo tham gia BHXH tự nguyện còn rất thấp và khó khăn. BHYT đạt khoảng 85,238 triệu người, tỷ lệ bao phủ 89,9% dân số. Hiện vẫn còn 11% dân số với khoảng 10 triệu người chưa tham gia BHYT, số người này thuộc các nhóm đối tượng như: hộ cận nghèo; học sinh, sinh viên; hộ gia đình nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có mức sống trung bình…

BHXH tự nguyện là một trong các chính sách mới của Đảng và Nhà nước, được thực hiện từ ngày 1/1/2008 theo quy định của Luật BHXH năm 2006. Luật BHXH số 58/2014/QH13 (có hiệu lực từ ngày 1/1/2016) thay thế Luật BHXH năm 2006 quy định về chính sách BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện, đã thể chế và hoàn thiện các quy định về chính sách BHXH theo hướng mở rộng và nâng cao quyền lợi tham gia cũng như thụ hưởng chế độ chính sách cho người lao động vì mục tiêu an sinh cho mọi người dân khi về già. Điểm nổi bật của Luật BHXH số 58 là không khống chế trần tuổi với đối tượng tham gia BHXH tự nguyện: Nam từ đủ 60 tuổi trở lên, nữ từ đủ 55 tuổi trở lên được tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện.

Mặc dù có nhiều lợi ích nhưng việc tham gia BHXH tự nguyện của người dân hiện nay vẫn còn thấp. Điều đáng nói là, hầu hết đối tượng tham gia BHXH tự nguyện đều là những người lao động đã từng tham gia BHXH bắt buộc, chưa đủ tuổi nhận lương hưu nên họ tham gia tiếp BHXH tự nguyện đến khi đủ điều kiện hưởng lương hưu. Số lao động tự do, người nông dân tham gia mới rất ít, phát triển khá chậm mỗi năm. Nguyên nhân của tình trạng trên một phần do kinh tế của người dân còn khó khăn, thu nhập thiếu ổn định; còn nhiều người chưa biết và chưa hiểu đầy đủ về chính sách này. Bên cạnh đó, chính sách BHXH tự nguyện chưa hấp dẫn người lao động, bởi chỉ được hưởng 2 chế độ hưu trí và tử tuất…

Để khuyến khích mọi người dân tham gia BHXH tự nguyện, Nhà nước đã có chính sách hỗ trợ 30% đối với người thuộc hộ nghèo; 25% đối với người thuộc hộ cận nghèo và 10% đối với người thuộc các đối tượng khác… trong suốt 10 năm đầu tham gia. Theo Khoản 4, Điều 12 Luật BHYT sửa đổi, bổ sung năm 2014 thì nhóm đối tượng được ngân sách nhà nước hỗ trợ mức đóng BHYT bao gồm: Người thuộc hộ gia đình cận nghèo; Học sinh, sinh viên.

Tuy nhiên, theo đánh giá của BHXH Việt Nam, hiện nay mức hỗ trợ đóng của Nhà nước còn hạn chế, điều kiện về thời gian đóng để hưởng lương hưu còn dài làm giảm tính hấp dẫn của chính sách. Đồng thời, mức chi hoa hồng còn thấp, chưa linh hoạt như các doanh nghiệp bảo hiểm thương mại khác…

Từ thực tiễn trên, cơ quan bảo hiểm đề xuất tăng hỗ trợ mức đóng cho người tham gia BHXH tự nguyện, nhất là đối tượng không thuộc hộ gia đình nghèo, cận nghèo, phấn đấu đạt nhanh tốc độ tăng BHXH toàn dân theo tinh thần Nghị quyết 28 của T.Ư khóa XII; Ưu tiên bố trí ngân sách để hỗ trợ hộ gia đình cận nghèo, hộ có thu nhập trung bình tham gia BHYT. Thúc đẩy bao phủ BHYT đối với nhóm đối tượng học sinh, sinh viên… nhằm thực hiện Nghị quyết số 68/2013/QH13 về đẩy mạnh thực hiện chính sách, pháp luật BHYT, tiến tới BHYT toàn dân.

Theo các chuyên gia, ước tính nước ta có khoảng hơn 70% người cao tuổi chủ yếu sống ở vùng nông thôn, làm nông nghiệp, trong đó có rất nhiều người sống với con cháu và phần lớn họ không có tích lũy vật chất. Để thu hút thêm nhiều người dân tham gia BHXH tự nguyện, ngành BHXH tiếp tục chỉ đạo BHXH các tỉnh, huyện đẩy mạnh tuyên truyền về tính ưu việt của BHXH tự nguyện, trong đó có những giải pháp phù hợp với đối tượng lao động tự do, lao động ở các làng nghề và người dân khu vực nông thôn. Tiếp tục phối hợp cùng các Sở, ngành liên quan tổ chức đối thoại, trao đổi, tư vấn với người dân. Đồng thời, BHXH các cấp tăng cường hơn nữa công tác tập huấn, bồi dưỡng nâng cao chất lượng của đội ngũ đại lý thu BHXH ở các xã, phường, thị trấn, hội nông dân, ngành bưu điện...; trọng tâm là kỹ năng tiếp xúc, tuyên truyền, giới thiệu chính sách BHXH, thuyết phục người dân tham gia BHXH tự nguyện. Bên cạnh đó, giao chỉ tiêu kế hoạch phát triển đối tượng tham gia đối với BHXH cấp huyện và từng đại lý; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và hỗ trợ nghiệp vụ, đa dạng hóa các hình thức, phương thức nhận hồ sơ, trả kết quả, thu tiền đóng, chuyển tiền đóng vào quỹ.

Cùng với đó, ngành BHXH tiếp tục tham mưu cho các cấp, ngành hữu quan bổ sung, mở rộng chế độ, chính sách, bảo đảm quyền lợi cho người tham gia BHXH tự nguyện như những người tham gia BHXH bắt buộc… Ngành BHXH đang đề xuất Quốc hội xem xét và cải cách hệ thống BHXH, trong đó không nhất thiết phải đóng BHXH tự nguyện dài tới 20 năm như hiện nay. Thực hiện nguyên tắc đóng ít hưởng ít - đóng nhiều hưởng nhiều, thời gian đóng có thể chỉ từ 10-15 năm. Đồng thời đề xuất tăng mức hỗ trợ đối với các đối tượng tham gia BHXH tự nguyện, góp phần tăng nhanh đối tượng tham gia.  

Ông Bùi Sỹ Lợi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho biết, cần thiết kế lại chính sách BHXH tự nguyện như điều chỉnh quy định giảm điều kiện về thời gian đóng để hưởng lương hưu xuống 15 năm, tiến tới chỉ còn 10 năm (hiện nay quy định là 20 năm). “Bên cạnh đó, tích hợp thêm chính sách BHYT để khi người dân tham gia BHXH tự nguyện thì có luôn thẻ BHYT, đồng thời bổ sung thêm chế độ thai sản và ốm đau vào chính sách này để tăng tính hấp dẫn, tạo động lực để khuyến khích người dân tham gia BHXH tự nguyện. Nghiên cứu để bổ sung thêm các chế độ BHXH ngắn hạn, thực hiện các gói BHXH ngắn hạn linh hoạt, đáp ứng nhu cầu của người dân”. Đối với BHYT, theo ông Bùi Sỹ Lợi, một trong những yếu tố bảo đảm cho tỷ lệ bao phủ BHYT tăng cao là chất lượng khám, chữa bệnh BHYT phải được nâng cao, đáp ứng sự hài lòng của người bệnh, nhất là tại y tế tuyến cơ sở. Ưu tiên đầu tư cho các trạm y tế xã vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn…

Minh Thư/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam (tổng hợp)