Bảo tàng Báo chí Việt Nam: Nơi bảo tồn, phát huy di sản báo chí Việt Nam

Thứ sáu, ngày 14 tháng 12 năm 2018 | 19:14:3

Từ lâu ý tưởng về một Bảo tàng Báo chí đã được nhiều thế hệ của Hội Nhà báo Việt Nam ấp ủ. Báo chí cách mạng Việt Nam ra đời trải qua bao thời kỳ thăng trầm, có bề dày về lịch sử và với nhiều đóng góp là thế tại sao không có nổi một bảo tàng như một số lĩnh vực khác? Bởi vậy, ngày 21/8/2014, Đề án xây dựng Bảo tàng Báo chí Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ chính thức phê duyệt. Bảo tàng Báo chí Việt Nam sẽ được đưa vào quy hoạch thuộc hệ thống Bảo tàng Quốc gia đến năm 2020.

Tháng 8/2017, Hội Nhà báo Việt Nam (HNBVN) đã tổ chức lễ công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Bảo tàng Báo chí Việt Nam (BTBCVN). Ngay tại buổi lễ đã có nhiều tập thể và cá nhân tham gia hiến tặng hiện vật, tài liệu cho bảo tàng. Trong đó có nhiều tư liệu, bút tích, bản thảo, hiện vật gốc quý giá liên quan đến lịch sử báo chí và người làm báo qua các thời kì lịch sử. Tại đây cũng đã giới thiệu nhiều tập lưu báo và tạp chí bản gốc do các nhà báo, nhà sưu tầm trong cả nước hiến tặng. Những tài liệu hiện vật này sẽ giúp cho việc trưng bày của BTBCVN phần nào tái hiện được lịch sử vẻ vang của nền báo chí nước nhà, một nền báo chí cách mạng nhân văn, tiến bộ.

Trưng bày 152 tập lưu báo được trưng bày cẩn thận tại Bảo tàng Báo chí

Không chỉ vậy, đằng sau những tập lưu báo và tạp chí bản gốc này là biết bao câu chuyện thú vị về nghề báo và những người làm báo cách mạng, với những cống hiến trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc bảo vệ tổ quốc và trong sự nghiệp đổi mới xây dựng đất nước. Trong dịp đó BTBCVN đã trưng bày và giới thiệu 152 tập lưu báo tượng trưng cho 152 năm phát triển báo chí Quốc ngữ (1865-2017). Qua 152 năm ra đời và phát triển Việt Nam đã xây dựng cho mình một vị thế  vững chắc trong nền báo chí thế giới. Do nhiều khó khăn về mặt kinh tế-xã hội, khí hậu, chiến tranh, nhiều tác phẩm có giá trị đã lưu lạc, thậm chí là biến mất. Tuy nhiên vẫn có những con người thầm lặng sưu tầm và lưu giữ những tinh hoa này.

BTBCVN ra đời với ba dự án thành phần: Sưu tầm hiện vật, tài liệu và hình ảnh; Trưng bày bảo tàng; Tuyển dụng và đào tạo cán bộ. Trong ba dự án được đồng loạt tiến hành, nhưng có phần ưu tiên tuyển dụng và đào tạo cán bộ được triển khai đầu tiên. Và nhà báo Trần Kim Hoa, lúc ấy đang làm Phó Tổng Biên tập Tạp chí Người làm báo, được lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam điều sang tiếp quản dự án. Là dân ngoại đạo, bỗng dưng bập vào một công việc vốn bị coi là tẻ nhạt, lại là “tuyến sau” so với làm báo lúc nào cũng chạy theo thời sự, đồng thời phải bắt đầu vừa học vừa chịu trách nhiệm về một công việc hoàn toàn mới mẻ, lạ lẫm với những khó khăn bộn bề... Thế mà, chỉ rất nhanh sau đó, khi ngọn lửa đam mê bắt đầu nhen lên và nữ nhà báo đã thú nhận rằng chị đã cảm thấy yêu công việc mới lúc nào không hay: “Những hiện vật, tài liệu tưởng như đã thuộc về quá khứ, đã rơi vào quên lãng nhưng lại gắn liền với sự sống và cái chết, niềm vui nỗi buồn và mồ hôi nước mắt của nhiều thế hệ nhà báo. Đó là những câu chuyện đời, chuyện nghề mà những người làm báo đi trước đã trao truyền, gửi lại cho các thế hệ đi sau”.

Hiến tặng để xây “nhà chung” cho người làm báo

“Có hiện vật mới có bảo tàng, bảo tàng phải bắt đầu từ hiện vật”. Tiếp nhận ý kiến các chuyên gia, cố vấn bảo tàng, trong những năm qua Hội Nhà báo Việt Nam đã sáng kiến tổ chức nhiều lễ phát động hiến tặng hiện vật cho BTBCVN với quy mô rộng lớn trên nhiều tỉnh thành. Từ 500 hiện vật được hiến tặng ngay trong đợt phát động đầu tiên, đến nay gia tài của Bảo tàng đã lên đến 20 nghìn hiện vật, tài liệu - một con số vẫn còn khiêm tốn, mà chỉ trước đó không lâu chẳng ai dám nghĩ tới.

Sau thời gian đầu cực kỳ vất vả để có được những hiện vật báo chí có giá trị đầu tiên, đã xuất hiện những thuận lợi, may mắn do chính các nhà báo, những công chúng báo chí và những người quan tâm đem tới. Đã có những nhà báo và thân nhân nhà báo chủ động tìm đến Hội Nhà báo Việt Nam để hiến tặng hiện vật. Đầu tiên là nhà quay phim Phạm Việt Tùng khi ông quyết định tặng tấm ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh máy chữ ở chiến khu Việt Bắc năm 1951 - một tấm ảnh độc bản, có bút tích và chữ ký của Bác ở phía sau. Rồi mới đây, ông Nguyễn Thành Vị - con trai của nhà báo Nguyễn Thành Lê - nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, trưởng đoàn báo chí, người phát ngôn của phái đoàn Việt Nam ở Hội nghị Paris, trực tiếp đến làm việc với Ban quản lý Dự án về việc hiến tặng hàng trăm hiện vật, tài liệu gốc cố nhà báo Nguyễn Thành Lê để lại như bút, sổ ghi chép, đài, ti-vi, báo Pháp viết về Việt Nam, trang phục dự Hội nghị Paris...- một mảng hiện vật quan trọng chuẩn bị cho trưng bày Bảo tàng còn để trắng.

Trong những năm qua, cán bộ Bảo tàng Báo chí Việt Nam luôn nỗ lực trong công tác thu thập kỷ vật từ các cựu nhà báo, gia đình cố nhà báo ở các tỉnh trên cả nước.

Trong hai năm (2013-2014), gia đình nhà báo Hoàng Tùng - nguyên Tổng Biên tập Báo Nhân Dân đã hiến tặng nhiều kỷ vật cho Bảo tàng Báo chí. Những hình ảnh sinh động về các kỷ vật đó đã được khai thác phục vụ bộ phim tài liệu của Truyền hình Nhân Dân về nhà báo lão thành này. Con trai nhà báo Hoàng Tùng - ông Trần Chiến Thắng - nguyên Thứ trưởng Văn hóa - Thể Thao và Du lịch sau khi xem phim đã quyết định tặng thêm nhiều kỷ vật quý khác còn lại của cha mình. Trong đó phải kể đến bộ bàn ghế mây - nơi nhà báo Hoàng Tùng thường ngồi duyệt, viết bài và chiếc va-li nhỏ mầu nâu trên có ghi hai chữ bằng bút dạ : “Của ba”. Trong va-li đựng rất nhiều vật dụng như sổ ghi chép, ảnh, thẻ nhà báo, máy ảnh, mũ phớt... vốn rất gắn bó với nhà báo Hoàng Tùng lúc ông còn sống. Quả không dễ để các con của nhà báo lớn xa được những kỷ vật thân thiết và quý giá để lại của người Cha - một cây cổ thụ của làng báo, nếu không phải là Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Gia đình cố nhà báo Hồng Chương - nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, trao tặng bản in litô (in trên đá): "Tuyên ngôn của các đại biểu đã thoát ly hội tịch ở Toàn quốc đại biểu Đại hội lần thứ nhất của Hội Việt Nam Thanh niên Cách mệnh (tức là Việt Nam Cách mệnh đồng chí hội)" ngày 1/6/1929; Một số bản thảo viết tay, đánh máy của nhà báo Hồng Chương tại các sự kiện báo chí trong nước và quốc tế; chiếc lọ hoa kỷ niệm tại Hội nghị lần thứ 17, Ban Chấp hành OIJ Việt Nam năm 1979; tờ báo Nhân dân số ra ngày 18/5/1969.

 Các kỷ vật được trao tặng cho Bảo tàng Báo chí Việt Nam lần thứ 8

Qua đó có thể thấy mỗi hiện vật, mỗi kỷ vật đều có câu chuyện của riêng mình, có lịch sử và số phận riêng. Nhiều hiện vật rất thiêng liêng, gắn với những hoàn cảnh cụ thể, những con người, những sống chết, hy sinh, thậm chí còn đại diện cho một thời kỳ làm báo với tư cách là những di sản để lại cho đời sau.

Và trách nhiệm của những nhà báo làm bảo tàng là thế, phải nhanh, phải lao vào cuộc, và không cho phép mình ngồi một chỗ chờ hiện vật về. Thậm chí, phải nghĩ cách làm sao để hiện vật phát huy giá trị của mình tốt nhất, hiệu quả nhất. Cũng như việc bảo quản, phát huy, hoặc ứng xử với hiện vật đó như thế nào, cần lắm một chữ tâm, cần lắm những tấm lòng, của những người làm báo các thế hệ, của các công chúng báo chí, và đặc biệt, của chính những người làm bảo tàng báo chí, dù đang còn mới mẻ và ít ỏi nhưng đầy nhiệt huyết hôm nay…

Với việc thành lập Bảo tàng Báo chí và trưng bày các hiện vật về nghề báo sẽ tạo ra môi trường giáo dục tốt cho thế hệ trẻ, những người làm báo Việt Nam hiểu rõ quá trình hình thành, phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam./.

Tùng Lâm/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam