“Chìa khóa” hóa giải những “điểm nghẽn” không thuận chiều

Thứ tư, ngày 25 tháng 4 năm 2018 | 21:13:11

Thoát khỏi họa "giặc nội xâm" không chỉ là ý chí của Đảng mà còn là mong muốn tột cùng của toàn dân. Chúng ta tin tưởng rằng, với kết quả đấu tranh phòng chống tham nhũng thời gian qua, nhân dân cả nước đang gửi gắm niềm tin vào Trung ương Đảng mà đứng đầu là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Tuy nhiên, để cuộc chiến chống “giặc nội xâm” đi đến thắng lợi cuối cùng còn vô vàn khó khăn trở ngại phía trước. Tạp chí Người Làm Báo điện tử trân trọng giới thiệu loạt bài của đại tá, nhà báo Nguyễn Hoà Văn - tác giả của các tác phẩm: "Chống được "chạy" sẽ thành công" đã được nhận Giải A - Giải Báo chí với phòng, chống tham nhũng, lãng phí năm 2017 và tác phẩm "Binh pháp" chống "giặc nội xâm". BAI 1: GIÀU NGHÈO VÀ NHÓM LỢI ÍCH

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nói: Lò đã nóng thì không ai có thể ngoài cuộc. Ảnh: TL

Khi chưa sửa được lỗi hệ thống, chưa có công cụ pháp luật mới phù hợp, chưa có lực lượng tin cậy, tinh nhuệ để giám sát, kiểm soát quyền lực hữu hiệu, chưa hoá giải được các căn nguyên của suy thoái, tha hoá thì hệ lụy của những sai lầm vẫn đeo bám gây tác hại.

Trước mắt cần tập trung sức lực, trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi các Nghị quyết Trung ương 4, 5, 6 khoá Xll của Đảng để hóa giải những điểm nghẽn, những nghịch lý không thuận chiều.

Với quan điểm đúng đắn: Yêu Đảng, yêu chế độ, cần nói thẳng, nói thật và như Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã nói: “Lời nói trái tai nhưng là báo động cần lắng nghe.

Sự thao túng quá đà và “bài thuốc” quý

Mục tiêu mà chúng ta phấn đấu là “dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh”. Đã trải qua mấy thập kỷ, với nhiều nhiệm kỳ Đại hội Đảng, mục tiêu nêu trên chưa được chuyển biến thuận chiều. So với trước, đất nước có nhiều tiến bộ, văn minh do thành tựu đổi mới mang lại. Tuy nhiên, đối chiếu với mục tiêu đã đề ra, sự tiến bộ đó chưa “ăn nhập” với con đường chúng ta đã chọn.

Nhìn từ thực trạng về bức tranh tổng thể của đất nước hiện nay có thể thấy, dân giàu không đều, khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn, nước chưa mạnh, so với trước có phần suy yếu do một bộ phận đảng viên, cán bộ trong hệ thống chính trị tha hoá, suy thoái nghiêm trọng, hoạt động quản lý nhà nước nhiều nơi, nhiều cấp, không ít vấn đề sai lệch với bản chất nhà nước “của dân, do dân và vì dân”. Một số cơ quan nhà nước bị nhóm lợi ích thao túng, chi phối. Bất công xã hội ngày càng nhiều, dân chủ chưa được thực thi đúng nghĩa.

 

Sau hơn 30 năm đổi mới, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng cũng chưa đạt được một số chỉ tiêu quan trọng. Ảnh: TL

Tổng kết 30 năm đổi mới, Đảng ta rút ra nhiều bài học lớn có giá trị, nhưng những bài học ấy còn nhiều lực cản chưa được thấm sâu vào sự lãnh đạo của các cấp uỷ đảng, sự quản lý nhà nước của các cấp, các ngành. Thí dụ, một bài học lớn bao trùm toàn bộ hoạt động của hệ thống chính trị là lấy dân làm gốc. Nhưng thực hiện bài học này không thực chất, không triệt để, nhiều nơi chỉ dừng lại việc nêu khẩu hiệu chung chung. Đây cũng là một nguyên nhân gây phân hoá giàu nghèo, bất công xã hội, dân chủ bị biến thái...

Không chỉ là các bài học lớn chúng ta không vận dụng, áp dụng được vào hoạt động của thể chế hiện hành mà nhiều vấn đề cơ bản khác của lý luận soi đường chưa được thâm nhập thực tiễn đời sống xã hội, hoặc thâm nhập vào thực tiễn mỗi nơi một khác, mỗi lúc một khác.

Nhiều nguyên lý, nguyên tắc không đi sâu vào đời sống xã hội. Sự lệch pha giữa tư tưởng và hành động, giữa nói và làm đang làm lung lạc, khủng hoảng ý chí và niềm tin của bao thế hệ.

Ngày nay, các thế lực thù địch mặc sức rêu rao rằng: Chế độ Cộng sản là dối trá, là lừa bịp, là bất công... điều đó hoàn toàn trái ngược với bản chất chế độ chúng ta đang xây dựng. Nhưng, vì sao có một bộ phận dân chúng không còn niềm tin hoặc giảm niềm tin vào Đảng, vào chế độ, tin và nghe theo những lời xuyên tạc, bôi nhọ của lực lượng đối kháng, của những kẻ muốn thay đổi chính thể ở Việt Nam. Phải chăng trên đất nước chúng ta có biết bao ngang trái, nghịch lý đang làm thay đổi tâm trạng xã hội?

 Nguyên nhân chính là do sự tha hóa, suy thoái của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên trong bộ máy công quyền.

Các Nghị quyết của Trung ương Đảng gần đây đã nhận diện đầy đủ và sâu sắc những nghịch lý, những nỗi đau cùng với những nguy cơ sống còn của Đảng, của chế độ mà chúng ta đang phải đối mặt.

Kết quả bước đầu của cuộc chiến chống “giặc nội xâm” và xây dựng Chính phủ liêm chính, kiến tạo và hành động đang giảm "độ nóng" về những nguyện cầu, bức xúc chính đáng của người dân và doanh nghiệp, tạo được sự tăng trưởng về kinh tế, ngăn được một phần dòng chảy thất thoát, lãng phí tài sản công, củng cố được niềm tin của một bộ phận lớn nhân dân yêu Đảng, yêu chế độ.

Tuy nhiên, đất nước ta vẫn còn hiện hữu không ít chuyện nhức nhối, nghịch lý chưa thể giải quyết một sớm một chiều.

Cơ chế thị trường tạo ra mặt phải và mặt trái tác động đến tất cả lĩnh vực. Ảnh minh họa

Sự phát tác của cái gọi là “mặt trái”

Mặt trái của cơ chế thị trường là câu được viết ra trong nhiều tác phẩm báo chí, được thảo luận trong nhiều hội thảo khoa học gần đây. Nhưng nội hàm của nó là gì? Ít người nói đến. Chỉ biết rằng, mặt trái của cơ chế thị trường tác động mạnh đến các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Vì lợi nhuận nên có nhiều phi vụ, quan hệ làm ăn không minh bạch, không sòng phẳng; không còn là thuận mua vừa bán, mà là tranh mua, tranh bán; không còn là hợp pháp mà là phi pháp; không còn là giá trị thặng dư mà là siêu lợi nhuận.

Mặt phải của cơ chế này là thuận mua, vừa bán, là sòng phẳng, minh bạch, mục đích là lợi nhuận thì mặt trái của nó phải chăng là vì lợi nhuận nên con người không từ bỏ các thủ đoạn để đạt tới. Do tác động của mặt trái của cơ chế thị trường, nên có nhiều loại hàng hoá giá thị trường thấp, nhưng giá mua bán thực tế lại rất cao do ý chí của chủ thể giao dịch.

Khi xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta bước đầu đã nhận diện rõ mặt trái của cơ chế thị trường, tuy nhiên chưa có những rào cản, ngăn cách, đoạn tuyệt với mặt trái đó, hạn chế tối đa tác động tiêu cực của nó vào công việc lãnh đạo điều hành đất nước, công việc xây dựng Đảng... Đồng thời phải có những giải pháp hữu hiệu để phát triển kinh tế đi đôi với phát huy dân chủ, thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội. Có người nói, nhưng không làm, nói một đường làm một nẻo, mặc cho mặt trái của cơ chế thị trường thẩm thấu, công phá, làm khuynh đảo nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp, nhiều nguyên tắc, kỷ cương mà chúng ta đã dày công xây dựng.

Chúng ta không thể để mãi một xã hội mà sự phân hoá giàu nghèo phần lớn lại có nguyên nhân từ yếu kém trong công tác quản lý nhà nước, quản trị quốc gia. Chúng ta khuyến khích làm giàu chính đáng, nhưng người làm ăn chân chính giàu lên không nhiều. Trong khi đó, làm ăn bất chính lại giàu nhanh, trong đó có nhiều kẻ siêu giàu. Sự giàu lên rất nhanh chủ yếu là nhờ dùng thủ đoạn để chiếm đoạt tài nguyên, tài sản công, giá trị sinh lợi của tài nguyên đất nước, hoặc nhờ được bảo kê để làm ăn phi pháp.

Liên quan đến vụ bà Phan Thị Mỹ Thanh do ưu ái cho công ty của chồng bà, Uỷ ban Kiểm tra Trung ương trong cuộc họp ngày 23/4/2018 đã đề nghị Ban Bí thư xem xét, thi hành kỷ luật . Ảnh: TL

Số doanh nghiệp không giữ vai trò “sân sau” cũng tìm mọi cách để quan hệ với quan chức có quyền lực, nhằm tạo ra quan hệ thân hữu, khai thác triệt để cơ chế “xin – cho” hoặc có sự bảo kê để tăng lợi nhuận.

Nếu người giàu là chủ doanh nghiệp, thì số làm giàu chính đáng, hợp pháp, bằng trí thông minh, sức sáng tạo của mình, có đóng góp phát triển lực lượng sản xuất của đất nước rất đáng quý, trân trọng và tôn vinh. Nhưng tiếc là số lượng doanh nghiệp này chiếm tỷ lệ còn thấp. Số doanh nghiệp thành lập ra vừa sản xuất kinh doanh theo nhu cầu thị trường vừa làm “sân sau” hoặc thành lập ra chỉ để làm "sân sau" của một số quan chức có quyền lực, số này chiếm một phần đáng kể trong cơ cấu doanh nghiệp.

Khi doanh nghiệp đã đóng vai trò “sân sau” thì việc đấu thầu, chỉ định thầu đã được cơ quan có quyền lực định đoạt từ trước. Doanh nghiệp “sân sau” sẽ bao trọn thủ tục dự án và chi phối các bên A, B. Vốn thanh toán cho các công trình sản phẩm mà doanh nghiệp “sân sau” thực hiện thường đội lên so với giá thị trường. Chênh lệch giữa giá được duyệt với giá thị trường như là một khoản siêu lợi nhuận, từ đó cả chủ doanh nghiệp và quan chức có quyền lực giàu lên bất thường, nhờ khai thác triệt để cơ chế “xin – cho”.

Quá trình hình thành quan hệ thân hữu trong sản xuất kinh doanh cũng là quá trình hình thành phát triển và củng cố nhóm lợi ích

Khi trong quan hệ sản xuất kinh doanh đã có sự hiện diện gắn bó của nhóm lợi ích, việc thực hiện các quy định của pháp luật chẳng qua là hợp thức hóa quy trình, thủ tục đế đối phó mà thôi. Thí dụ, nhiều doanh nghiệp trúng thầu mà vốn và năng lực, kinh nghiệm không phải là những yếu tố quyết định. Yếu tố quyết định phải là thân hữu quan chức và phải “chịu chơi”. Thế mới có câu chuyện nhiều nhà đầu tư “tay không” mà vẫn “bắt được giặc”.

Đáng sợ hơn, có nhiều doanh nghiệp dùng nhóm lợi ích chi phối xây dựng chính sách, chi phối cả thủ đoạn đục khoét bòn rút tài sản công. Những năm qua, đã xảy ra nhiều vụ điển hình như: Vinashin, Vinalines, Oceanbank, Vũ “nhôm”, Mobifone mua lại thương hiệu và công nghệ AVG. Tiền của Nhà nước vào túi của nhiều quan chức ở nhiều bộ, ngành và chủ doanh nghiệp bằng những ma thuật mê hoặc lòng tham và lợi dụng sơ hở của pháp luật.

Một số cơ quan nhà nước đang bị nhóm lợi ích thao túng, chi phối. Ảnh minh họa

Nhóm lợi ích cũng là một nguyên nhân chính gây bao bức xúc, oan trái, nghiệt ngã cho người dân. Có hàng ngàn vụ kiện người dân mất đất sản xuất vì thực hiện dự án. Có hàng vạn câu chuyện oan trái, sự thật bị che lấp, chôn vùi, người đi kiện thì uất ức, còn kẻ bị kiện lại được bao che, bảo kê…Tất cả cũng chỉ vì danh lợi của nhóm lợi ích và nhiều "Hoà Thân"(1) đang tồn tại.

Do nhóm lợi ích tung hoành nên trong xã hội phân cực giàu nghèo ngày càng sâu sắc. Kẻ giàu thì muốn giải quyết mọi nhu cầu của cuộc sống gia đình, cá nhân của họ đều bằng tiền. Họ có nhiều tiền thì “mua tiên cũng được”. Còn người nghèo thì trông cậy vào chính sách, sự công bằng của pháp luật, dựa vào cán bộ liêm chính, tử tế.

Trong thực tế, cuộc sống của người nghèo chịu nhiều thiệt thòi, yếu thế, oan ức, nhưng cán bộ liêm chính, tử tế cũng chẳng giúp gì được nhiều cho họ. Cuộc sống của dân nghèo còn nhiều bức xúc do suy thoái, tha hóa của quan tham. Thế mới có đại biểu quốc hội thốt lên rằng: “Thử hỏi quốc gia mà có nhiều “Hòa đại nhân” thì dân còn gì để ăn, tài sản quốc gia hết”. Sau đó, có nhà báo nói rõ ra: Đất nước nhiều “Hòa thân”, nhân dân nhiều “chị Dậu”. Còn phát ngôn gần đây của Uỷ viên Bộ chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Hoàng Trung Hải : “Bức xúc của dân không được giải quyết, lấy đâu sự bình yên".

Theo Nhà báo Nguyễn Hòa Văn - Giám đốc Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam/ Người làm báo

>>> Đón đọc bài 2:  Vấn nạn "hợp thức hóa" dân chủ

(1) Hoà Thân, Hoà đại nhân là một nhân vật tham lam vô độ trong phim "Tể Tướng Lưu gù" ở Trung Quốc.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nói: Lò đã nóng thì không ai có thể ngoài cuộc. Ảnh: TL