Đồng hành cùng doanh nghiệp

Hạn chế tình trạng rút bảo hiểm xã hội một lần

Tính đến hết tháng 10/2021, cả nước có hơn 700.000 người rút bảo hiểm xã hội (BHXH) 1 lần, tăng gấp 1,5 lần so với 6 tháng đầu năm 2021 và tăng 5,45% so với cùng kỳ năm 2020.

Đây là thông tin đáng lo ngại được BHXH Việt Nam công bố ngày 21/11.

Theo BHXH Việt Nam, nguyên nhân của sự gia tăng số người rút BHXH 1 lần là do dịch bệnh COVID-19 dẫn đến đời sống khó khăn, khiến nhiều người lao động (NLĐ) đã đề nghị hưởng BHXH 1 lần để có một khoản tiền chi tiêu, trang trải cuộc sống. Bên cạnh đó, một số ít người vì lợi ích trước mắt, muốn rút BHXH 1 lần để có luôn một khoản “tiền tươi”...

Thực trạng đó khiến số NLĐ nghỉ hưởng BHXH 1 lần, đặc biệt vào thời gian gần đây tăng lên nhanh chóng. Tính đến hết tháng 10.2021, cả nước có hơn 700.000 người hưởng BHXH 1 lần, tăng gấp 1,5 lần so với 6 tháng đầu năm 2021 và tăng 5,45% so với cùng kỳ năm 2020.

Thực tế rất đáng lo ngại, không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ mà còn làm ảnh hưởng tới tình hình kinh tế - xã hội cũng như ảnh hưởng đến mục tiêu, nỗ lực và quyết tâm của Chính phủ thực hiện an sinh xã hội cho toàn dân.

BHXH Việt Nam cho rằng, nếu NLĐ hưởng BHXH 1 lần thì mức hưởng mỗi năm đóng BHXH chỉ bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH cho những năm đóng trước năm 2014 và bằng 2 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH cho những năm đóng từ năm 2014 trở đi.

Như vậy, nếu lĩnh BHXH 1 lần, NLĐ sẽ mất đi khoảng 1,14 tháng lương đối với mỗi năm đóng BHXH trước năm 2014 và khoảng 0,64 tháng lương đối với mỗi năm đóng BHXH sau năm 2014. Chưa kể, NLĐ còn được hưởng những lợi ích từ nguồn quỹ này bao gồm các chế độ: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất.

Trên thực tế, đã có rất nhiều trường hợp khi đã nhận BHXH 1 lần muốn nộp lại tiền để phục hồi số năm đã tham gia BHXH cho đủ điều kiện hưởng lương hưu, nhưng pháp luật về BHXH chưa quy định về trường hợp này. Do đó, NLĐ nên cân nhắc kỹ trước khi quyết định hưởng BHXH 1 lần.

Nếu ở thời điểm khó khăn không thể đóng tiếp BHXH, NLĐ có quyền bảo lưu và sau đó đóng tiếp (bằng cách tham gia BHXH bắt buộc hoặc tự nguyện) để đủ điều kiện nhận lương hưu và được cấp thẻ BHYT giúp chăm sóc sức khỏe khi về già.

Số liệu thống kê của BHXH Việt Nam cũng cho thấy, giai đoạn 2016-2019, người hưởng BHXH 1 lần chủ yếu thuộc nhóm lao động trẻ tuổi và tập trung ở khu vực ngoài nhà nước. Độ tuổi có số người nghỉ hưởng BHXH 1 lần nhiều nhất là từ 26-29. Tỷ lệ hưởng BHXH 1 lần của nữ giới cao hơn nam giới, tương ứng giai đoạn này là 55,63% đối với nữ giới và 44,37% đối với nam giới.

Tình trạng tỷ lệ người lao động rút BHXH một lần tăng cao là vấn đề đáng lo ngại cho an sinh xã hội.

Nguyên nhân của việc nhiều người rút BHXH một lần khá dễ thấy: người lao động không có việc làm trong một thời gian dài. Bị thất nghiệp, nhiều người đã đến mức túng quẫn nên phải "rút bảo hiểm tương lai để lo cho hiện tại".

Một nguyên nhân nữa dẫn đến hiện tượng này, đó là nhiều người lao động cho rằng BHXH hạn mức quá dài, lương hưu thấp, mức tăng không cao... Những yêu cầu điều chỉnh đã được đưa ra, nhưng dường như mới chỉ dừng lại ở mức kiến nghị, chứ chưa đi sâu vào thực tế để giải quyết được triệt để tận gốc nỗi lo của người lao động.

Để hạn chế tình trạng nhiều người lao động rút bảo hiểm xã hội một lần, chấp nhận từ bỏ lương hưu, cần thực hiện nhiều giải pháp, trong đó căn cơ nhất là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, cải thiện điều kiện lao động cho người lao động; đồng thời tăng quyền lợi nếu bảo lưu thời gian tham gia bảo hiểm xã hội để hưởng chế độ hưu trí; giảm điều kiện thời gian tham gia bảo hiểm xã hội tối thiểu để hưởng chế độ hưu trí…

Người lao động cần cân nhắc kĩ khi xin rút Bảo hiểm Xã hội một lần.

TS Nguyễn Ngọc Quỳnh - chuyên gia an sinh xã hội của Quỹ Dân số Liên Hợp quốc tại Việt Nam - cho biết, để người lao động ở lại với lưới an sinh, chính sách BHXH phải có những điều chỉnh về thụ hưởng hay liên kết với các chương trình phúc lợi khác của Chính phủ.

Theo ông Lê Đình Quảng - Phó Trưởng ban Chính sách Pháp luật Tổng Liên Đoàn Lao Động Việt Nam - để đảm bảo an sinh xã hội lâu dài theo quy định tại Hiến pháp, khắc phục những tồn tại của chính sách về hưởng BHXH 1 lần, đồng thời tạo tính hấp dẫn để NLĐ chủ động tham gia và gắn bó lâu dài với hệ thống BHXH, trước hết, cần phải hoàn thiện chính sách pháp luật về BHXH. 

Hoàn thiện chính sách pháp luật về BHXH phải được tiến hành đồng bộ, toàn diện, “trọn gói”, bởi vì chế độ BHXH 1 lần có liên quan chặt chẽ đến các chính sách khác của bảo hiểm xã hội, nhất là chế độ hưu trí.

Vì vậy, hệ thống BHXH phải được hoàn thiện theo hướng “linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại, hội nhập quốc tế”; tăng quyền lợi nếu bảo lưu thời gian tham gia BHXH để hưởng chế độ hưu trí; giảm điều kiện thời gian tham gia BHXH tối thiểu để hưởng chế độ hưu trí; điều chỉnh cách tính lương hưu theo nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng, bình đẳng, chia sẻ và bền vững; sửa đổi các quy định về mức đóng, căn cứ đóng BHXH để đạt mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH; mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc sang các nhóm đối tượng khác; hoàn thiện các chế tài xử lý vi phạm pháp luật về BHXH, nhất là đối với các hành vi trốn đóng, nợ đóng, trục lợi BHXH.

Bên cạnh đó, cần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, cải thiện điều kiện lao động cho NLĐ. 

Về tổng thể, việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, cải thiện điều kiện lao động cho NLĐ là giải pháp căn cơ và mang tính bền vững nhất. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp đã xác định: “Tiền lương phải thực sự là nguồn thu nhập chính bảo đảm đời sống người lao động và gia đình người hưởng lương; trả lương đúng là đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực, tạo động lực nâng cao năng suất lao động và hiệu quả làm việc của người lao động, góp phần quan trọng thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội; thúc đẩy, nâng cao chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững”.

Cùng với đó, cần nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Luật Việc làm, chính sách BHTN, chính sách việc làm theo hướng chú trọng các giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu tình trạng thất nghiệp thông qua hỗ trợ NLĐ và doanh nghiệp duy trì việc làm, bảo đảm quyền lợi chính đáng của NLĐ và doanh nghiệp duy trì việc làm, tăng cường sự liên kết, hỗ trợ giữa các chính sách BHXH cũng như tính linh hoạt của các chính sách.

Ngoài ra, cần tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chính sách BHXH; tăng cường công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm pháp lật về BHXH; cải cách thủ tục hành chính. 

Minh Thư/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam (tổng hợp)