Hội thảo "Báo chí với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí" (28/4/2017)

Thứ tư, ngày 3 tháng 5 năm 2017 | 9:55:26

Vai trò của báo chí trong hoạt động tư pháp

PGS,TS, Trung tướng Trần Văn Độ

1. Vai trò của báo chí trong đấu tranh phòng chống tội phạm và góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp

1.1. Nhiệm vụ báo chí:

Trong số 6 nhiệm vụ của báo chí, theo chúng tôi, có hai nhiệm vụ rất quan trọng lĩnh vực hoạt động tư pháp:

- Phát hiện, đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực trong xã hội.

- Phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội; trong đó có dư luận xã hội về đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật, tội phạm, về giải quyết các tranh chấp.

Hai nhiệm vụ trên của báo chí có vai trò rất quan trọng trong đấu tranh phòng chống vi phạm, tội phạm và có liên quan rất chặt chẽ với nhau. Vai trò đó thể hiện trong các điểm cơ bản: 

1/ Phát hiện, cung cấp tin báo về các vụ án tham nhũng, kinh tế;

2/ Phát hiện cho cơ quan có thẩm quyền những sai sót xảy ra trong việc xử lý không chỉ các vụ án hình sự, mà cả các tranh chấp dân sự, thương mại, hành chính để có biện pháp khắc phục kịp thời;

3/ Phản ánh dư luận xã hội về các vấn đề của tư pháp, về các vụ việc cụ thể để Cơ quan tiến hành tố tụng tham khảo trong xử lý vụ án; đảm bảo cho quyết định giải quyết vụ án đáp ứng tâm tư, nguyện vọng của quảng đại quần chúng nhân dân;

4/ Định hướng dư luận xã hội trong nhận thức về chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước, về những quan điểm, cách nhìn sai lệch, thiếu chính xác về các hiện tượng pháp lý, bao gồm các phán quyết của cơ quan tiến hành tố tụng, nhất là của Toà án; tạo sự đồng thuận xã hội về các vấn đề pháp luật ở nước ta.

1.2. Những hành vi bị cấm trong hoạt động báo chí:

Trong lĩnh vực tư pháp, từ thực tiễn hoạt động tư pháp, chúng tôi lưu ý đến các hành vi bị cấm sau đây dễ bị vi phạm:

- Tiết lộ thông tin thuộc danh Mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác theo quy định của pháp luật.

- Miêu tả tỉ mỉ những hành động dâm ô, hành vi tội ác; thông tin không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam.

- Thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân;

- Quy kết tội danh khi chưa có bản án của Tòa án, “Báo chí xét xử trước”.

- Thông tin ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường về thể chất và tinh thần của trẻ em.

1.3. Báo chí và nguyên tắc độc lập xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm; nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người trong hoạt động tư pháp.

- Tự do báo chí, tự do ngôn luận là quyền hiến định;

- Bảo đảm Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm mọi cá nhân, cơ quan, tổ chức can thiệp vào hoạt động xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm cũng là nguyên tắc hiến định;

Xem xét, đánh giá, giải quyết tốt hai vấn đề hiến định nêu trên (báo chí tự do đến đâu, thể hiện sự tự do đó như thế nào để hoàn thành chức năng, nhiệm vụ, thực hiện tôn chỉ của mình nhưng không can thiệp, xâm phạm nguyên tắc độc lập tư pháp nói chung, xét xử nói riêng) có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm cho báo chí và các cơ quan tiến hành tố tụng hoàn thành chức năng, nhiệm vụ của mình.

Báo chí là nguồn tin báo về tội phạm quan trọng trong phát hiện, xử lý tội phạm; định hướng dư luận nhưng không tạo áp lực cho Thẩm phán, Hội thẩm trong phán quyết của mình; trong hoạt động báo chí cũng không thể xâm phạm cuộc sống riêng tư, quyền về hình ảnh của con người.

2. Làm thế nào để báo chí thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, tôn chỉ của mình trong lĩnh vực tư pháp.

- Báo chí là sự hỗ trợ rất lớn cho cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, vi phạm. Nhiều vụ án, nhất là các vụ án tham nhũng, kinh tế lớn được phát hiện, khởi tố từ nguồn tin của báo chí; nhiều vụ án oan sai được báo chí đề cập; nhiều vụ án được báo chí phát hiện có bất cập trong xử lý… đã giúp cơ quan có thẩm quyền có biện pháp sữa chữa kịp thời…

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy báo chí cũng tạo áp lực không cần thiết cho hoạt động tố tụng, nhất là phán quyết của Toà án.

- Bằng kinh nghiệm nhiều năm của mình, chúng tôi thấy các biểu hiện sau đây trong hoạt động báo chí liên quan đến hoạt động tư pháp cần được xem xét:

+ Tính khách quan trong các nguồn thông tin của báo chí?

+ Trình độ, năng lực, sự vô tư, khách quan của người được chọn tư vấn cho báo chí? Cộng tác viên báo?

+ Hiện tượng “Cuộc chiến của các luật sư bảo vệ, tư vấn cho các bên tham gia tố tụng đối lập” thông qua báo chí, truyền thông?

- Hiện tương câu view, câu tirat… bằng các thông tin giật gân, miêu tả các sự việc rùng rợn, khiêu dâm gây tò mò của các vụ án; định hướng dư luận thiếu vô tư, khách quan, không phù hợp quan điểm, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước? Ngoài các vụ án tham nhũng, trên báo chí đa số các vụ án bạo lực như giết người, hiếp dâm…

- Nhận thức về chính sách pháp luật của người viết trong định hướng dư luận thiếu chính xác…

- Quan hệ của báo chí với cơ quan, người tiến hành tố tụng cũng có những vấn đề cấn xem xét…

PGS,TS, Trung tướng Trần Văn Độ- Nguyên Phó Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao