Hội thảo"Báo chí với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí" (28/4/2017)

Thứ tư, ngày 3 tháng 5 năm 2017 | 10:3:46

Quản lý và giám sát chặt chẽ hoạt động báo chí để phát huy tốt vai trò báo chí trong phòng chống tham nhũng, lãng phí

Đại tá, nhà báo Nguyễn Hòa Văn

Tham nhũng ở nước ta đã trở thành quốc nạn, thứ giặc nội xâm đang đe doạ trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ. Hiện nay, nhiều nơi do cán bộ suy thoái, tham nhũng nên tìm cách đục khoét tài sản công, vơ vét tài sản của người khác. Thậm chí có nơi cán bộ dùng các thủ đoạn: Lừa dân, mị dân, hành dân, có trường hợp còn hại dân để phục vụ lợi ích cá nhân. Nhiều nơi nhân dân mất niềm tin vào Đảng ,thiếu niềm tin vào thể chế chính trị hiện thời. Điều đó đang bị các thế lực thù địch lợi dụng chống phá sự nghiệp chung. Các Nghị quyết chỉ thị của Đảng, các chế định pháp luật của Nhà nước cùng những giải pháp triển khai cuộc chiến đầy cam go này đã thể hiện quyết tâm cao độ của Đảng trong đấu tranh phòng chống tham nhũng. Nhưng tại sao chúng ta càng chống thì tham nhũng càng phát triển?. Cũng như Đảng ta chủ chương chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, càng nói, càng chống thì biểu hiện suy thoái ngày càng gia tăng. Riêng báo chí, nhiều năm qua, chúng ta chống “thương mại hóa” không những không ngăn chặn được, mà mặt tiêu cực này còn lan mạnh đến nhiều cơ quan báo chí. Tại sao vậy? Trả lời cho câu hỏi này không khó. Khó là ở chỗ, bằng cách nào để ngăn chặn và đẩy lùi được vấn nạn này ?

Thực tiễn cho thấy: Báo chí không vào cuộc, Mặt trận không vào cuộc thì cuộc chiến chống tham nhũng này không thể giành thắng lợi. Trong những năm gần đây, Đảng ta đã đề ra phương châm chung cho các giải pháp phòng chống tham nhũng, đó là làm thế nào để" Không cần tham nhũng, không muốn tham nhũng, không dám tham nhũng và không thể tham nhũng". Để phương châm trên biến thành hiện thực, hàng loạt các vấn đề về tư tưởng, tổ chức, chính sách, cơ chế, luật pháp phải đổi mới phù hợp. Riêng hoạt động báo chí cũng phải quán triệt phương châm, nguyên tắc này. Báo chí phát hiện vụ việc tiêu cực, tham nhũng là rất cần thiết, nhưng để "Không muốn, không thể và không dám tham nhũng" nếu chỉ nêu vụ việc tham nhũng không thì chưa đủ. Vì vậy, báo chí cần phải tuyên truyền giáo dục sâu rộng trong toàn dân. Phải đặt chỉ tiêu cho tất cả các cơ quan báo chí về số lượng, chất lượng tác phẩm về chủ đề này. Các cơ quan báo chí cần phải thường xuyên có nhiều tác phẩm với nhiều thể loại nhằm giáo dục đạo đức, lối sống vì người nghèo, vì sự phát triển bền vững của dân tộc, vì sự tồn vong của chế độ, đồng thời thường xuyên có nhiều tác phẩm với nhiều thể loại báo chí nhằm cảnh báo và phát hiện sớm những vấn đề, vụ việc có dấu hiệu tham nhũng. Có những vấn đề nhà báo nắm được thông tin thấy không bình thường phải cảnh báo ngay. Cần phải có những nhà báo dũng cảm, can trường tiến hành thu thập tài liệu chứng cứ, làm rõ sự thật, để phanh phui những vụ việc tham nhũng, và cũng rất cần những nhà báo thu nắm thông tin, kịp thời phát hiện, cảnh báo những vụ việc có mầm mống hoặc dễ phát sinh tham nhũng. Và cũng rất cần nhiều nhà báo, có nhiều tác phẩm tuyên truyền, lên án tham nhũng, coi tham nhũng là xấu xa, tội lỗi. Bất cứ ai tham nhũng (kể cả hành vi tham nhũng, tiếp tay, tạo điều kiện cho tham nhũng, như hành vi đưa hối lộ) đều phải bị trừng trị nghiêm. Báo chí phải tạo ra được làn sóng phê phán mạnh mẽ trong cộng đồng về hành vi tham nhũng, lãng phí và hành vi tạo điều kiện cho tham nhũng, lãng phí. Đồng thời tuyên truyền giáo dục nhằm xây dựng một xã hội đạo đức, thực sự dân chủ, phát động được việc tố giác hành vi tham nhũng, lãng phí…

Mặt khác, để báo chí đủ sức mạnh thể hiện vai trò của mình trong phòng chống tham nhũng, có rất nhiều vấn đề đặt ra cần phải được giải quyết, trong đó nhà báo phải có chỗ dựa, phải được hỗ trợ, phải được tiếp sức và phải được bảo vệ, đó là những bảo lãnh cốt yếu để nhà báo yên tâm lao vào cuộc chiến. Bên cạnh đó, muốn tham gia có hiệu quả trong đấu tranh phòng chống tham nhũng, bản thân báo chí phải có sức đề kháng tốt, phải có bản lĩnh vững vàng, không bị tác động bởi lợi ích vật chất, và không bị chi phối, thao túng bởi các quyền lực từ những động cơ không trong sáng.

Trong thời gian qua, báo chí được Đảng, Nhà nước và nhân dân đánh giá cao trong phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí. Tuy nhiên, nhìn nhận nghiêm túc và khách quan, báo chí còn nhiều tiêu cực, hạn chế trước những diễn biến phức tạp, ngày càng nghiêm trọng của vấn nạn tham nhũng. Trong rất nhiều nguyên nhân để công tác phòng chống tham nhũng kém hiệu quả, có một nguyên nhân cần phải được đề cập, đó là công tác giám sát hoạt động báo chí chưa đáp ứng được yêu cầu, chưa theo kịp những diễn biến phức tạp mới. Rất nhiều cơ quan báo chí đã thương mại hoá hoạt động của mình, nhiều nhà báo bị suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, lợi dụng nghề nghiệp để vụ lợi cá nhân.

Từ thực trạng trên, để phát huy tốt vai trò của báo chí trong đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí có mấy vấn đề cần quan tâm trong chỉ đạo, quản lý, giám sát hoạt động báo chí :

- Một là, tính công bằng và minh bạch thông tin của báo chí lâu nay chưa bảo đảm, có những ngành, lĩnh vực, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp xảy ra tham nhũng thường xuyên nhưng báo chí ít nói đến, hoặc có nêu lên rồi lại lãng quên. Trong khi đó, có những lĩnh vực, cơ quan, đơn vị khi có vụ việc tiêu cực lại bị phanh phui ra hết. Những nơi được báo chí bảo vệ, hoặc không đụng đến, thường là có quan hệ tốt với báo chí, hoặc có đủ sức mạnh chi phối hoạt động báo chí, hoặc báo chí không thể tiếp cận phát hiện vụ việc... Còn những lĩnh vực, cơ quan, đơn vị không có quan hệ tốt với báo chí, không đủ sức mạnh để chi phối báo chí, hoặc không thể chi phối báo chí, hoặc báo chí bị chi phối bởi những nguyên nhân khác, thường bị báo chí lên án mạnh mẽ các vụ việc tiêu cực, tham nhũng. 

- Hai là, những năm gần đây, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp bị báo chí "thăm khám nhiều". Đăng cũng mất tiền, không đăng cũng mất tiền, đăng rồi đính chính lại cũng mất tiền, đăng lên mạng gỡ xuống cũng mất tiền. Có những doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị bị nhà báo hành nhiều quá, họ phải tìm cách đối phó. Hoặc là phải chạy những người có quyền lực để nhờ can thiệp, hoặc tìm cách chơi thân với nhà báo. Do đó, báo chí đang trở thành nơi bị chi phối, bị thao túng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Đây cũng là một trong những tác động xấu làm cho bản lĩnh, đạo đức người làm báo không được rèn luyện thường xuyên như trước đây. 

- Ba là, câu chuyện báo điện tử gần đây bộc lộ nhiều tiêu cực. "Sáng đăng, trưa gặp, chiều gỡ" đang là hiện tượng phổ biến. Có những trường hợp phóng viên vòi vĩnh, doạ dẫm không được doanh nghiệp, đơn vị, cá nhân đáp ứng, đã viết bài đăng lên mạng, thậm chí sự thật vụ việc còn bị thêu dệt, bóp méo. Khi bài được đăng lên, muốn gỡ xuống, doanh nghiệp, đơn vị, cá nhân bị đưa lên mạng phải mất tiền hoặc nhờ can thiệp mới được gỡ.

Để khắc phục được các tiêu cực trong hoạt động báo chí nêu trên, xin có mấy kiến nghị sau đây:

- Tăng cường công tác chỉ đạo tuyên truyền báo chí phòng chống tham nhũng, lãng phí. Trong đó cần chỉ đạo cụ thể về việc nêu các vụ việc tham nhũng. Rất chú ý đến mức độ, liều lượng thông tin, tính công bằng và minh bạch thông tin.

- Đảng, Nhà nước có cơ quan thường trực phòng chống tham nhũng. Vậy tuyên truyền về phòng, chống tham nhũng cần phải có cơ quan tổng hợp, theo dõi  để vừa động viên, biểu dương, vừa phê phán các cơ quan báo chí. Chúng ta đã có bộ phận đọc, theo dõi xuất bản báo chí, hằng tuần có tổng hợp nhận xét báo cáo trong giao ban báo chí TW, nhưng để nhận xét sâu hơn, tham mưu tốt hơn trong tuyên truyền phòng chống tham nhũng, lãng phí, cần phải có một bộ phận chuyên trách theo dõi riêng. Ban Tuyên giáo Trung Ương, Bộ Thông tin- Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam cần thống nhất hình thành một bộ phận thường trực để thực hiên công việc này. Nên giao nhiệm vụ cho Vụ Báo chí- Xuất bản, Ban Tuyên giáo TW, Cục Báo chí , Cục Phát thanh- Truyền hình và Thông tin điện tử, Bộ Thông tin- Truyền thông, Ban Kiểm tra, Ban Nghiệp vụ, Cổng Thông tin Điện tử của Hội Nhà báo Việt Nam và một đơn vị của Trung Ương MTTQ Việt Nam. Bộ phận thường trực này vừa theo dõi, tổng hợp, vừa kiểm tra nắm tình hình, vừa tham mưu xử lý và đưa tin biểu dương các cơ quan báo chí, nhà báo làm tốt, vừa đưa tin các vụ việc tiêu cực của báo chí. Thí dụ: Việc gỡ bài của báo điện tử, bộ phận thường trực này có quyền chất vấn Tổng Biên tập và Tổng Biên tập phải trả lời lý do gỡ bài để tổng hợp báo cáo trong giao ban báo chí do Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì.

Đã đến lúc chúng ta phải sòng phẳng, rõ ràng, minh bạch, dân chủ thực chất trong hoạt động báo chí, thì báo chí mới phát huy vai trò tiên phong trong phòng chống tham nhũng. Riêng Cổng Thông tin điện tử Hội Nhà báo Việt Nam, để góp phần giám sát hoạt động báo chí có nhiều việc cần làm, trước hết chúng tôi đề nghị, lãnh đạo Hội cho đăng danh sách Hội viên lên Cổng Thông tin điện tử Hội Nhà báo Việt Nam, đăng thông tin về các vụ việc vi phạm pháp luật, kỷ luật, đạo đức  nghề nghiệp và sửa chữa tiến bộ của các nhà báo để Hội viên - Nhà báo và công chúng báo chí tham gia giám sát. Tạo điều kiện cho Cổng Thông tin điện tử Hội Nhà báo Việt Nam bằng những cơ chế hoạt động phù hợp để vừa nâng cao hiệu quả cung cấp thông tin phục vụ các hoạt động của Hội, vừa trở thành kênh thông tin quan trọng trong giám sát báo chí và hỗ trợ nhà báo giám sát phản biện xã hội.

Nhà báo Nguyễn Hòa Văn -Giám đốc Cổng Thông tin điện tử Hội Nhà báo Việt Nam