Lớp đào tạo phóng viên ảnh đầu tiên của nước ta

Thứ năm, ngày 14 tháng 3 năm 2019 | 22:30:44

Nhân kỷ niệm ngày Hồ Chủ tịch ra Sắc lệnh số 147/SL thành lập Quốc doanh chiếu bóng và chụp ảnh Việt Nam (15-3-1953). Và từ đó tới nay, ngày 15- 3 đã trở thành Ngày truyền thống của Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam.

Khoảng giữa năm 1959, Bộ Văn hóa và Sở Nhiếp ảnh Trung ương (tiền thân của Ban biên tập ảnh TTXVN) phối hợp mở lớp đào tạo phóng viên ảnh cho cán bộ Ty Văn hóa các tỉnh miền Bắc tại làng Láng (Đống Đa – Hà Nội), tôi được Báo Nhân Dân cho tham gia lớp học này. Đến nay rất nhiều người vẫn tưởng lầm đây là lớp đào tạo phóng viên ảnh đầu tiên được tổ chức ở nước ta.

Một hôm đã lâu, tôi đến chơi thăm nhà ông Vương Trúc Vinh, một người  bạn vừa là đồng nghiệp nhiếp ảnh, vừa là họa sĩ, ngày đó sống ở làng Láng. Ông cho tôi xem một số ảnh do ông chụp và chuyện trò với ông, tôi mới biết là trong kháng chiến chống Pháp, đã có một lớp đào tạo phóng viên nhiếp ảnh vào giai đoạn “chuẩn bị Tổng phản công” (*). Bức ảnh  kèm đây là do ông Vương Trúc Vinh chụp năm 1949 và câu chuyện lớp đào tạo phóng viên ảnh ông kể, tới nay tính ra  vừa tròn 70 năm. Trong ảnh là những giảng viên và học viên chụp chung với anh em Vệ quốc quân trong buổi bế giảng. Ảnh nhỏ, chụp lại hơi mờ, nhưng có thể nhận ra ông Nguyễn Hồng Nghi, một giảng viên, ngồi đầu hàng thứ hai phía bên phải. Ngồi trước ông là ông Hồng Việt, học viên ít tuổi nhất, sau là phóng viên ảnh Báo Quân đội Nhân dân. Ông Vương Trúc Vinh ngày đó cũng là một học viên của lớp học này, xuất thân từ một gia đình có hiệu ảnh Đông Phương ở thị xã Thái Nguyên. Ông kể, ngày trước những nhà nhiếp ảnh theo kháng chiến chống Pháp lên Việt Bắc đều có gia đình hoặc bản thân có hiệu ảnh như Nguyễn Hồng Nghi, Vũ Năng An, Nguyễn Tiến Lợi, Đinh Đăng Định, vv… Được giới thiệu vào công tác tại các cơ quan kháng chiến, dân dần họ trở thành những nhà nhiếp ảnh cách mạng.

Ông kể tiếp: Sau Hội nghị Văn nghệ kháng chiến được tổ chức  ở Việt Bắc tháng 8-1949, Nha Thông tin nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quyết định mở lớp đào tạo phóng viên ảnh cho những người làm công tác nhiếp ảnh ở các cơ quan và đơn vị kháng chiến.  Bác sĩ Nguyễn Tấn Gi Trọng khi đó là Giám đốc Nha thông tin, giao cho nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hồng Nghi là chuyên viên của Nha đứng ra tổ chức. Lớp học được mở tại một địa điểm gần xóm Chòi, xã Yên Thái, huyện Đại Từ (Thái Nguyên), khai giảng đúng vào dịp kỷ niệm lần thứ năm Cách mạng tháng Tám. Ông Vinh còn nhớ đến dự buổi khai giảng có Giáo  sư Trần Văn Giàu, các nhà thơ Tố Hữu, Xuân Diệu, Bàng Bá Lân, các họa sĩ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tư Nghiêm, các nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hồng Tranh, Nguyễn Tiến Lợi, Nguyễn Hồng Nghi, Trần Văn Lưu.

Các ông Tố Hữu, Trần Văn Giàu mở đầu buổi khai giảng, nói về cách mạng và kháng chiến, xác định nhiệm vụ của những người làm công tác văn nghệ, trong đó có công tác nhiếp ảnh. Bằng phương tiện kỹ thuật ghi thực và ghi nhanh cùa nhiếp ảnh, người phóng viên có một vai trò rất quan trọng trong công tác tuyên truyền, cổ vũ toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến. Những hình ảnh chụp được còn là những chứng tích hào hùng  về lịch sử cách mạng của đất nước, có ý nghĩa giáo dục  truyền thống  cho các thế hệ tiếp nối của dân tộc ta.  Một loạt bài giảng sau đó về chính trị tư tưởng, bồi dưỡng  cho những nhà nhiếp ảnh được trình bày rất lôi cuốn, gây một không khí phấn khởi, tin tưởng vào chiến thắng ngày mai. Phần chuyên môn nghiệp vụ, các thầy ngày đó cũng chẳng có sách vở gì, biết đến đâu giảng đến đó với tất cả những kinh nghiệm tích lũy của mình. Các thầy Nguyễn Hồng Tranh, Nguyễn Hồng Nghi dạy kỹ thuật, nghiệp vụ nhiếp ảnh. Các họa sĩ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tư Nghiêm giảng về lịch sử hội họa và những quy luật về bố cục, ánh sáng vv…về mối quan hệ giữa hội họa và nhiếp ảnh, về vấn đề xác định chủ đề tư tưởng và tim ra những yếu tố điển hình để phản ánh và sáng tác hình tượng. Lớp đào tạo gấp rút hoàn thành trong ba tháng để học viên kịp thời trở về cơ quan, đơn vị mình phục vụ chiến dịch. Định hướng chính trị sâu sắc và nhận thức mới mẻ về mỹ học như những viên gạch xây nền móng cho hoạt động nghệ thuật nhiếp ảnh, làm cho học viên từng xuất thân làm nghề ảnh dịch vụ để kiếm sống, nay được trang bị kiến thức, qua quá trình rèn luyện và tích lũy kinh nghiệm thực tế, trở thành những phóng viên ảnh cách mạng. Lớp đào tạo phóng viên ảnh đầu tiên của nước ta đã được tổ chức như thế trong hoàn cảnh trên rừng kháng chiến chống Pháp vô cùng  gian khổ, thiếu thốn đủ đường từ máy ảnh đến phim, giấy ảnh, hóa chất, vv…., nhất  là không có điện để làm ảnh./.

                                                                           TRỊNH HẢI

`                                                  Cựu phóng viên ảnh  Báo Nhân Dân, 

                                     Hội viên sáng lập Hội nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam

         ---------------

(*)  Cuộc kháng chiến chống Pháp giai đoạn cuối 1950 – 1954.