“Nghệ thuật tuyên truyền và đời sống đất nước trong tranh cổ động”

Thứ sáu, ngày 16 tháng 10 năm 2020 | 14:29:57

Ngày 16/10, tại Hà Nội, Bảo tàng Báo chí Việt Nam (Hội Nhà báo Việt Nam) phối hợp với Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông tổ chức Tọa đàm và trưng bày chuyên đề “Nghệ thuật tuyên truyền và đời sống đất nước trong tranh cổ động”.

Tranh cổ động thường gọi là tranh áp-phích  thuộc thể loại đồ hoạ trong nghệ thuật tạo hình, mang tính khái quát, tượng trưng hoặc điển hình hoá. Ngoài việc quảng cáo thương mại, tranh cổ động còn được sử dụng như một công cụ hữu hiệu cho việc tuyên truyền, cổ động chính trị mang tính thời sự, truyền đạt kịp thời những nhiệm vụ cách mạng và cổ vũ quần chúng hoàn thành nhiệm vụ với nội dung cô đọng, hình ảnh súc tích, khẩu hiệu và câu chữ ngắn gọn.

Tranh cổ động là một thể loại của nghệ thuật tạo hình Việt Nam, có lối biểu đạt nội dung dễ hiểu, rõ ràng, thuyết phục; có tính khái quát, tính thẩm mỹ, trực quan. Trong lịch sử cách mạng nước ta, ngay từ khi ra đời, tranh cổ động đã trở thành một phương tiện nghệ thuật hiệu quả, góp phần chuyển tải chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với mọi tầng lớp nhân dân.

Nhà báo Hồ Quang Lợi phát biểu tại buổi Tọa đàm

Phát biểu tại buổi Tọa đàm, nhà báo Hồ Quang Lợi - Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh: Cũng như báo chí, những thông điệp mà tranh cổ động luôn có tính thời sự trong thời đại của chúng ta hôm nay và chắc chắn đây sẽ tiếp tục là dòng tranh khơi dậy mạnh mẽ khả năng sáng tạo của các họa sĩ trong quá trình tiếp cận công chúng và thâm nhập đời sống xã hội. Vì vậy, các nhà báo, họa sĩ vẽ tranh cổ động luôn khiến chúng ta nghĩ đến những chiến sĩ trên mặt trận tuyên truyền, đi đầu trong hoạt động phản ánh các vấn đề thời sự và có tác động trực tiếp, mạnh mẽ trong đời sống đất nước.

Đánh giá về tầm quan trọng của tranh cổ động, PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương – Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông cho biết, tranh cổ động gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng và bảo vệ độc lập dân tộc. Ngay từ khi mới ra đời, tranh cổ động đã có vai trò to lớn, phục vụ đắc lực cho nhiệm vụ chính trị và cuộc sống của nhân dân. Bức vẽ đầu tiên thuộc thể loại này là tác phẩm “Việt Nam độc lập thổi kèn loa” đăng trên báo Độc lập năm 1941-1946 của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Lịch sử mỹ thuật Việt Nam đã chứng kiến giai đoạn vàng son của tranh cổ động thời kỳ kháng chiến, đặc biệt là thời kỳ chống Mỹ với sự nở rộ hàng loạt tranh cổ động của các hoạ sĩ bậc thầy như Trần Văn Cẩn, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Đỗ Cung, Lương Xuân Nhị, Nguyễn Sỹ Ngọc, Nguyễn Văn Tỵ… Nhiều bức tranh đã gắn bó với cuộc sống chiến đấu, lao động sản xuất và đi vào tiềm thức của hàng triệu chiến sĩ, đồng bào; đồng thời là dấu ấn đậm nét về những sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước và dân tộc.

Theo PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương, tranh cổ động không phải là một loại hình báo chí nhưng điểm độc đáo, khác biệt của dòng tranh này chính là tính ‘cổ động’. Điểm này có rất nhiều tương đồng với báo chí trong việc truyền tải thông điệp mang tính thời sự, phục vụ thiết thực cho nhiệm vụ chính trị - xã hội của đất nước. Tranh cổ động kết hợp cô đọng súc tích giữa màu sắc, hình khối và ngôn ngữ chữ viết, có khả năng tác động trực tiếp, mạnh mẽ vào thị giác của người xem, có tính đại chúng quảng bá cao, dể hiểu, dễ nhớ, vì vậy, có tính thời sự, đại chúng, tính thẩm mỹ và giáo dục, tính hấp dẫn và thuyết phục, tính ngắn gọn và biểu cảm - những đặc tính nổi trội của báo chí.

Quang cảnh buổi Tọa đàm

TS. Nguyễn Việt Hùng - Giám đốc Bảo tàng tuổi trẻ Việt Nam cho biết, hiện nay, Bảo tàng Tuổi trẻ Việt Nam còn lưu giữ hàng trăm bức tranh cổ động, pa-nô, áp-phích tuyên truyền của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh các thời kỳ. Đây chính là nguồn tài liệu, hiện vật có giá trị trong việc tuyên truyền, giáo dục thế hệ trẻ. Ngày nay, tổ chức Đoàn các cấp thường xuyên tổ chức các cuộc thi thiết kế logo, tranh cổ động, lễ ra quân vẽ tranh cổ động trên các tuyến đường, ngõ phố đã thu hút hàng triệu lượt đoàn viên, thanh niên tham gia vừa có ý nghĩa tuyên truyền chủ trương, đương lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước vừa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc góp sức tham gia xây dựng mỹ quan đô thị và bảo vệ môi trường. Điều đó cho thấy rằng, dù ngày nay các phương tiện truyền thông phát triển mạnh mẽ, song mỗi khi có những sự kiện quan trọng, tranh cổ động lại phát huy giá trị riêng, khẳng định được vai trò, ưu thế trong việc truyền tải những thông điệp quan trọng đến các tầng lớp nhân dân ở mọi miền đất nước.

Nhà sưu tập báo chí Tạ Thu Phong khẳng định, trong hơn thập niên trở lại đây, do sự phát triển của thiết bị máy tính, phần mềm đồ họa nên tranh cổ động truyền thống bị lãng quên và người ta cũng ít nhìn thấy các bức tranh cổ động trên mặt báo hơn, song trước những sự kiện, vấn đề lớn của xã hội, của đất nước, dòng tranh ấy lại cất lên tiếng nói của riêng mình, thể hiện vai trò xung kích trên mặt trận tuyên truyền. Điều này được chứng minh rất rõ nét trong cuộc chiến chống Covid-19 vừa qua, dòng tranh cổ động đã thực thi rất tốt sức mệnh của mình trong việc tuyên truyền, vận động người dân chung tay phòng chống dịch bệnh. Điều này minh chứng cho sức sống mạnh mẽ của dòng tranh cổ động, đúng như lời khẳng định của họa sĩ Lương Xuân Đoài - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: “Tranh cổ động vẫn luôn đồng hành với những sự kiện lớn của đất nước, góp một tiếng nói quan trọng để cùng với các lĩnh vực nghệ thuật khác chuyển tải tới người dân những thông điệp bằng một ngôn ngữ riêng, đặc biệt”.

Trong khuôn khổ Tọa đàm, Ban Tổ chức đã tiếp nhận Bộ sưu tập 1010 bức tranh cổ động của nhà báo Nguyễn Đăng Tiến, Nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam tặng Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Nhân dịp này, Bảo tàng Báo chí Việt Nam đã tổ chức trưng bày Nghệ thuật tuyên truyền và đời sống đất nước trong tranh cổ động, với những tác phẩm tranh cổ động tiêu biểu phản ánh nhiều giai đoạn đấu tranh, xây dựng và phát triển đất nước. 

Nhà báo Nguyễn Đăng Tiến trao tặng hiện vật cho Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Một số bức tranh cổ động trưng bày tại triển lãm.

Nhà báo Hồ Quang Lợi khẳng định: “Tôi hoan nghênh Bảo tàng Báo chí Việt Nam dù mới ra đời được hơn 3 tháng, nhiệm vụ còn nặng nề nhưng đã chủ động, tích cực nghiên cứu, sáng tạo trong việc tổ chức sự kiện tiếp nhận Bộ sưu tập 1010 bức tranh cổ động do nhà báo Nguyễn Đăng Tiến dày công sưu tầm và hiến tặng. Chính việc tổ chức Tọa đàm và trưng bày này sẽ giúp công chúng tin tưởng hơn về sức mạnh của nghệ thuật tuyên truyền trong tranh cổ động và trên báo chí cũng như nhiều phương tiện truyền thông khác”.

Hồng Hà/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam