Người cầm bút: “Gạn đục, khơi trong”

Thứ sáu, ngày 28 tháng 6 năm 2019 | 20:46:21

Tốc độ chuyển tải thông tin ngày càng nhanh nhạy trong thời đại kỹ thuật số, với vai trò của công nghệ thông tin, của các phương tiện báo chí, truyền thanh, truyền hình, báo chí điện tử... gắn với trách nhiệm của mỗi người cầm bút về yêu cầu thông tin nhanh, thông tin đúng bản chất sự việc đến với độc giả ngày càng khắt khe hơn về độ chính xác, áp lực về thời gian. Nhưng như thế vẫn... chưa đủ.

Phóng viên tác nghiệp tại hiện trường. Ảnh: TGCC

“Thợ viết” và nhà báo

Nhiều người bảo nghề báo là vui vì được lang thang đây đó nhưng với tôi báo chí vừa là niềm đam mê nghề gắn với trách nhiệm phản ánh chân thực sự việc, sự kiện thậm chí những biến động xảy ra trong xã hội đến với độc giả, báo chí còn là cái nghiệp gắn chặt người cầm bút với trách nhiệm từng con chữ, chấp nhận những rủi ro thường trực trong quá trình tác nghiệp.

Luôn luôn tôn trọng sự thật, chấp nhận dấn thân theo đuổi sự việc nhằm mang đến thông tin sớm nhất cho độc giả được xem là yêu cầu bước đầu của những phóng viên, nhà báo thực tâm đam mê báo chí.

Song như thế vẫn chưa đủ, giữa thời đại bùng nổ thông tin trái chiều, đan xen các mối quan hệ rối rắm, ranh giới giữa môi trường tác nghiệp cho những người cầm ngọn bút sắc sảo, tâm huyết và người chấp nhận thân phận “thợ viết”, mang đến các sản phẩm báo chí gò bó về nội dung thể hiện, áp đặt tuyên truyền, thổi phồng thành tích... mỏng manh hơn sợi tơ, các phóng viên, nhà báo dễ dàng sa đà vào sức cuốn hút tiền tài, danh vọng.

Vì vậy, trong thực tế hoạt động báo chí suốt nhiều năm qua đã, đang và sẽ có một số ít phóng viên, nhà báo sẵn sàng bỏ qua bản chất sự việc cần chuyển tải thông tin đến với độc giả để đạt được lợi ích cá nhân trước mắt thông qua các hợp đồng quảng cáo, các thỏa thuận ngầm để bưng bít, che đậy thông tin...

Người cầm bút cần biết Gạn đục, khơi trong

Trách nhiệm của người cầm bút

Giữa muôn vàn thông tin được cập nhật từng giây trên các thể loại báo chí hiện đại, độc giả có toàn quyền lựa chọn thông tin mình quan tâm đồng thời hoàn toàn có thể nhận xét, bình luận cũng như sử dụng các mạng xã hội đang phổ biến như Facebook, Zalo v.v... để nêu lên quan điểm của mình trong khuôn khổ pháp luật cho phép.

Môi trường ngày càng rộng mở cung cấp thông tin ngày càng đa dạng, tần suất, số lượng thông tin cập nhật cao đến với độc giả - người tiếp nhận thông tin nhưng vô hình trung “môi trường thông tin rộng mở” này cũng đặt ra yêu cầu độc giả cần tự biết lựa chọn thông tin cho phù hợp với chính mình, tránh hiện tượng sa đà vào nguồn thông tin kiểu giật gân, lá cải, vô bổ thậm chí còn ảnh hưởng đến suy nghĩ độc giả nếu họ tiếp cận thường xuyên.

Trước yêu cầu này, thiết nghĩ mỗi người cầm bút đều phải có trách nhiệm xác định đối tượng độc giả mà tờ báo mình đang phục vụ là chính yếu, phải biết lựa chọn nguồn thông tin cần thiết, cần chuyển tải phải có phần liên quan đến quyền lợi của công chúng mà tờ báo hướng đến.

Chẳng hạn, khi phục vụ cho một tờ báo viết về Nông nghiệp, Nông thôn, Nông dân, người cầm bút phải đặt quyền lợi của tầng lớp nông dân, chủ trang trại.v.v.. - là đối tượng phục vụ, hướng đến. Mỗi cơ quan báo chí, mỗi phóng viên, nhà báo đều xác định rõ đối tượng độc giả mà mình phục vụ.

Hiện tượng và bản chất

Qua nhiều năm làm báo, đặc biệt là quãng thời gian thực hiện những chuyên đề điều tra liên quan đến việc thực hiện các chủ trương phát triển kinh tế, xây dựng cơ bản, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên v.v..trên địa bàn các tỉnh khu vực Bắc Tây Nguyên, tôi từng tiếp xúc với những người phá rừng - tạm gọi là “lâm tặc”, nhưng họ cũng có những hành động tốt như hỗ trợ lương thực cho các hộ dân gặp khó khăn, thiên tai; những tay anh chị chuyên cho vay nặng lãi nhưng cũng sẵn sàng trợ giúp hàng chục triệu đồng cho hộ gia đình đồng bào DTTS dựng lại nhà cửa khi bị mưa lũ cuốn trôi v.v..

Ngược lại, nhiều chủ đại lý thu mua nông sản - những người cũng có việc làm tốt như hỗ trợ phân bón, lương thực cho các hộ dân nghèo vào mùa giáp hạt... Nhưng sau khi tích lũy một nguồn vốn lớn vì được nông dân tin tưởng, ký gửi hàng nông sản, họ sẵn sàng tuyên bố trắng tay, phá sản với nhiều lý do khác nhau khiến người bán ký gửi hàng nông sản xem như bị mất trắng, lâm cảnh lao đao.

Trước thực trạng này, người cầm bút cần tìm hiểu, điều tra cẩn thận, không sa đà vào những hiện tượng xảy ra xung quanh mà cần nắm bắt được bản chất của sự việc để chuyển tải thông tin đến với độc giả mà cơ quan báo chí mình đang phục vụ tránh hiện tượng nhiễu loạn thông tin như công chúng nhận định “thông tin báo chí là con dao 2 lưỡi”.

Cuộc chiến giữa báo chí và mạng xã hội luôn rất cam go. Ảnh: PAP15

Báo chí và mạng xã hội

Cách đây khoảng 20 năm, khi mỗi phóng viên, nhà báo được trang bị máy ảnh cơ sử dụng film và đeo ống kính - filter được xem là những người vừa có kinh nghiệm, vừa được trang bị phương tiện tác nghiệp thuận lợi. Sau khi tác nghiệp, các phóng viên, nhà báo này phải làm nhiều công đoạn như tráng film, rửa ảnh, scanner... trước khi viết bài, trình biên tập viên, Tòa soạn duyệt đăng.

Tuy nhiên, trong thời đại kỹ thuật số ngày nay, mỗi chiếc điện thoại di động thông minh - smartphone - là một máy ảnh, máy quay video, máy ghi âm đồng thời có thể email, scan văn bản ngay tức khắc. Cùng với sự phát triển không ngừng và ngày càng đa dạng của mạng xã hội, mỗi độc giả đang sử dụng smartphone có thể giới thiệu hình ảnh, đoạn video, đoạn hội thoại, âm thanh v.v.. đến với độc giả.

Thông tin nhanh - chuyển tải thuận tiện - lực lượng tiếp cận thông tin đông đảo là những thế mạnh hiển nhiên của mạng xã hội trong thời đại kỹ thuật số khiến bất kỳ ai biết sử dụng smartphone đều có thể trở thành người đưa tin trong chốc lát.

Nhưng, thông tin mạng xã hội đưa lên, hình ảnh người đưa tin phát tán trên mạng xã hội với tốc độ nhanh như vũ bão lại mang đến rất nhiều điều xấu - tốt tùy vào từng độc giả. Ngoài việc phải biết lựa chọn thông tin phù hợp với mình, điều khó khăn và gần như vô hình đối với đông đảo độc giả là tính “chính xác”; “nguồn gốc thông tin” đang được đăng tải tràn lan trên mạng xã hội mà họ tiếp cận.

Trong một chuyến công tác ở huyện Kbang, tỉnh Gia Lai gần đây, nhiều độc giả phàn nàn về việc một giáo viên sử dụng mạng xã hội đăng tải hình ảnh 2 em học sinh đồng bào Bahnar gặp muôn vàn khó khăn trong cuộc sống, rất khó để tiếp tục đến trường. Khi tiếp cận thông tin này, nhiều độc giả thiện tâm đã huy động đóng góp của các mạnh thường quân, đồng thời tổ chức các chuyến thăm, hỗ trợ các em học sinh này.

Nhưng khi đến tận địa chỉ cụ thể, nhiều đoàn thiện nguyện mới vỡ lẽ là 2 em học sinh này đã tốt nghiệp từ lâu; hình ảnh mà giáo viên này đăng tải trên mạng xã hội là hình ảnh cách đây hơn... 4 năm!? Mọi người đều hụt hẫng về tính chính xác của thông tin, nguồn gốc và ngay cả mục đích mà nguồn thông tin trên mạng xã hội đăng tải.

Có lẽ vì vậy, ngoài nỗ lực của từng phóng viên, nhà báo - những người phải cầm bút, sống thật tâm theo “nghiệp cầm bút” đang viết phản ánh sự việc trong xã hội, thời cuộc đầy chuyển động nhạy cảm giữa “cái tốt, cái thiện”, nhưng “cái xấu, cái ác” cũng xảy ra liên tục, khiến một số người cầm bút vướng vào cạm bẫy bởi những toan tính mù quáng về tiền bạc, danh vọng...

Người cầm bút rất cần mỗi độc giả chủ động tiếp cận những thông tin phù hợp với nhu cầu của chính mình, cần biết cách chọn lọc tính “chính xác”, có “nguồn gốc” của tất cả các nguồn cung cấp thông tin trên cả báo chí lẫn mạng xã hội./.

Theo: Thanh Luận/ Tạp Chí người làm báo