Nhà báo Lê Thông và nỗi ám ảnh chất độc da cam

Thứ năm, ngày 6 tháng 9 năm 2018 | 20:33:48

Nhà báo Lê Thông sau 1 năm tốt nghiệp ĐH Tổng hợp Văn, năm 1972 lúc 25 tuổi, đã xin về Đài Phát thanh Giải phóng A (mật danh CP90)

Nhà báo Lê Thông có nhiều kỷ niệm đáng nhớ trong quãng thời gian 3 năm ở chiến trường miền Nam khi làm phóng viên của Đài Phát thanh Giải Phóng. Nhưng câu chuyện ông kể về nỗi ám ảnh mang tên chất độc da cam khi trả lời phỏng vấn của Đài KBS (Hàn Quốc) năm 2006, để lại trong tôi nhiều cảm xúc nhất.

nha bao le thong va noi am anh chat doc da cam hinh 1

Nhà báo Lê Thông (đứng thứ 7 từ trái sang) trong buổi gặp mặt kỷ niệm 38 năm ngày giải phóng miền Nam. (Ảnh: Quý Hoài).

Ngày ấy chúng tôi sống chung với chất độc da cam

Nhà báo Lê Thông (nguyên Trưởng Ban Bạn nghe đài - Đài TNVN) sau 1 năm tốt nghiệp ĐH Tổng hợp Văn, năm 1972 lúc 25 tuổi, đã xin về Đài Phát thanh Giải phóng A (mật danh CP90) làm phóng viên Đoàn thường trú ở Trung Trung bộ (tức Khu 5). Sau 6 tháng học nghiệp vụ, tháng 8/1973 Lê Thông lên đường đi “B”.

Vẫn biết Khu 5 là địa bàn ác liệt, tuy nhiên, trong bài phát biểu hôm họp đón đoàn thường trú CP90, nghe ông Phó ban Tuyên huấn Khu “dọa” rằng: “Khu 5 là địa bàn ác liệt lắm nhé. Nếu đồng chí nào không chịu nổi thì nên quay về chứ đừng bị chiêu hồi mà cả đời sẽ không dám ngẩng đầu đối mặt với ai đâu!”. Lê Thông liền phát biểu: “Này, ông dọa ai đấy. Ông chịu được thì bọn tôi cũng chịu được. Để rồi xem!”. Nghe vậy, ông Phó ban không giận mà cười khà khà bảo: “Ngon!”.

Có lẽ, thấy sự hào hứng và bản lĩnh kiên trung ngay buổi đầu gặp mặt, nhà báo Lê Thông được Chủ tịch tỉnh Quảng Đà (sau này là Quảng Nam - Đà Nẵng) - Phạm Đức Nam cảm tình và cho “bám càng” một chuyến công tác xuống các huyện vùng ven, chui xuống vùng du kích các xã… “Khi tôi ở Hòa Vang thì địch càn lên cắm chốt dọc đường, bịt mất đường lên. Sau 1 tuần không thấy tôi lên, ông Chủ tịch sốt ruột điện xuống hỏi tình hình đồng chí nhà báo thế nào. Nghe vậy, tôi điện về bảo: Tình hình dưới này “rất hay”, anh cho tôi ở lại thêm vài tuần”.

Không ngờ, sau cú điện thoại đó, Lê Thông “dính” trận sốt rét chí tử, sốt 39-40 độ suốt 1 tuần. Đến lúc địch rút, đồng đội đưa nhà báo lên trạm giao liên về tỉnh. Lê Thông kể: “Tôi được cô giao liên đeo hộ ba lô nặng gần nửa trọng lượng cơ thể. Vừa sốt rét vừa chống gậy đi, người tôi cứ như mộng du. Vậy mà đến chiều tối tôi cũng lên tới đỉnh núi. Sáng hôm sau lại đi tiếp 1 ngày xuống chân núi mới gặp trạm quân y của bộ đội Trường Sơn. Đến khi các y tá mắc võng cho nằm, tôi ngất lịm luôn. Sau 2 ngày 1 đêm, tôi tỉnh dậy thấy bình xi-rom treo trên giường bệnh, cũng là lúc nghe thấy tiếng cô y tá người Thanh Hóa reo to: “Anh ấy sống rồi!”.

Trận sốt rét đấy, nhà báo Lê Thông phải nằm lại thêm 2 tuần, đi lại vẫn run rẩy, nhưng ông vẫn xin về tỉnh viết loạt bài “Đến với những người du kích Hòa Vang”, “Ở xã Mỹ Lược”, “Một ngày nhổ 3 chốt địch”, “Chuyện ở tiểu đoàn DKB” và nhiều tin bài khác... Ông Chủ tịch Phạm Đức Nam thốt lên: “Cái tay Thông, người nhỏ nhỏ mà hung ghê. Nó đi với tôi và dám chui xuống giáp ranh với du kích ngon lành lắm. Thằng ấy gan! Nó nói chuyện hay và viết cũng hay”.

Lê Thông không ngờ, sau chuyến công tác đầu tiên hơn 3 tháng thì bị sốt gần 1 tháng, khi quay về khu, đã nghe tin 2 người bạn cùng đoàn là nhạc sĩ Lê Cường (tác giả bài “Múa chàm rông”) và phóng viên Lê Ngọc Oanh hy sinh khi về Quảng Ngãi công tác.

Là phóng viên chiến trường, không chỉ làm nhiệm vụ “thư ký của thời chiến” mà còn tham gia hành quân, chiến đấu, làm nương rẫy và tăng gia sản xuất giúp dân. Chưa kể, thỉnh thoảng ông lại bị 1 trận sốt rét “hỏi thăm”.

“Có lúc người tôi chỉ còn hơn 35kg. Vuốt tóc thấy rụng cả nắm, cảm tưởng như gà nhúng nước sôi. Lúc ấy tôi cứ nghĩ, liệu mình có sống được nữa không khi sức khỏe suy sụp thế này? Và chợt nghĩ lúc đánh trận, bom đạn chẳng là gì”, ông trầm ngâm.

Nhà báo Lê Thông kể, những lúc hành quân, trèo đèo, lội suối, có khi đi dọc cánh rừng cả chục cây số, toàn thấy những cây đen sì như bị cháy từ lâu. Rồi những rạch nước, con suối mùa khô cứ ri rỉ toàn váng nước đỏ quạch. Thỉnh thoảng còn thấy những cái thùng đựng chất hóa học do trực thăng rải xuống (có khi còn nguyên cả thùng mà lúc vỡ ra toàn mùi hóa chất nồng nặc, khiến nước mắt nước mũi cay xè, phải nhắm mắt, bịt mũi đi qua). “Hồi ấy không ai biết gì về chất độc da cam (CĐDC). Trong khi mọi sinh hoạt và ăn uống của người dân và tôi đều bằng thứ nước của những con suối chảy từ rừng núi xuống. Có những đứa trẻ mới sinh ra đã bị sốt rét, da cứ xanh lét, còi cọc, bụng ỏng đít beo. Người dân chết vì xơ gan, sốt rét, viêm tụy, sưng lá lách… không biết đó có phải là hậu quả của CĐDC?”, nhà báo Lê Thông bùi ngùi nhớ lại.

Đối mặt với “bản án treo” 6 năm

Kết thúc chiến tranh, năm 1976 nhà báo Lê Thông trở về công tác tại Đài TNVN, sau đó lại tiếp tục xung phong đi biên giới phía Bắc 3 năm nữa. Đến năm 1980, ông trở về Đài - được giao phụ trách Chương trình Phát thanh Khoa học kỹ thuật (trong đó có một phần nói về CĐDC). Cho nên, Lê Thông thường xuyên làm việc với giáo sư Lê Cao Đài (Giám đốc Viện Quân y 103 hồi ấy) - là nhà khoa học có nhiều công trình nghiên cứu về tác hại của CĐDC tại Việt Nam. Mỗi lần đến làm việc, GS. Đài đều giảng giải tỉ mỉ về CĐDC. Rồi giáo sư nhiệt tình mở phòng thí nghiệm cho Lê Thông vào xem những lọ tiêu bản ngâm những bào thai, những bộ phận cơ thể biến dạng của trẻ em và cả hình ảnh chụp những đứa trẻ bị CĐDC. Lê Thông còn được GS. Đài đưa đi thăm những gia đình bị CĐDC và nhìn thấy những đứa trẻ thân hình dị dạng, quặt quẹo rất thương tâm. Khi ông gặp lại đồng đội cũ trong chiến trường bị các bệnh do CĐDC càng khiến ông lo sợ “mình cũng sẽ phát bệnh như họ?”.

Đến năm 1984, ông lấy vợ. Khi vợ nhà báo Lê Thông mang bầu, giữa niềm vui hân hoan và hạnh phúc tràn trề nhất khi gia đình sắp đón đứa con đầu lòng, nỗi ám ảnh về CĐCD cứ hiện hữu trong suy nghĩ của ông: “Liệu con mình có bị nhiễm CĐDC rồi mang căn bệnh khốn khổ như những đứa trẻ không may khác?”. Thế rồi, ông tìm gặp GS Đài nhưng chỉ dám nói là hỏi cho người khác rằng: “Liệu những người ở chiến trường ra có truyền CĐDC cho con không?”. Nghe GS bảo: “Cái đấy là phổ biến. Nếu họ ở đấy 2-3 năm thì dễ bị lắm”. Nhà báo Lê Thông như rụng rời chân tay: “Suốt thời gian vợ tôi mang thai, tôi không dám nói cho vợ biết. Đến hôm vợ tôi sinh con gái đầu lòng, thấy con có đầy đủ các bộ phận, tôi mừng lắm. Khi vợ tôi đưa con về nhà, tôi lại vào gặp GS. Cao Đài hỏi: “Nếu đứa trẻ sinh ra hình thể bình thường, liệu có còn bị CĐDC?”. Thì GS bảo: “Không chắc đâu anh ạ, mà phải ít nhất đến 6 tuổi mới gọi là tạm yên tâm”. Thế là 6 năm đằng đẵng ông sống trong lo âu thấp thỏm mà ông gọi là “bản án treo” của đời mình.

Là phóng viên chiến trường đã qua 2 cuộc chiến tranh, từng chiến đấu gan góc, kiên trung, Lê Thông phải âm thầm chịu đựng nỗi sợ hãi trong suốt 6-7 năm từ lúc vợ mang thai đến khi con 6 tuổi. Tôi đã lặng người khi ông nấc nghẹn nói: “Trong cuộc đời của tôi với vợ, tôi chưa có một điều gì giấu giếm vợ tồi tệ đến như thế! Giai đoạn này là quãng thời gian hoảng loạn nhất của tôi. Tôi thấy mình hèn nhát nhất”.

Thật mừng, đến khi qua 6 năm, thấy con gái phát triển và học hành bình thường ông mới trút được gánh nặng trong lòng. Sau này vợ chồng Lê Thông sinh thêm 1 cậu con trai. Cả hai con ăn học nên người và đều được học bổng du học và tốt nghiệp thạc sĩ ở Pháp. Tuy nhiên, nỗi ám ảnh của ông về CĐDC lại trở về khi ông trả lời phỏng vấn của Đài KBS trong chuyến công tác cùng Đài TNVN (năm 2006), khi đó nữ nhà báo Hàn Quốc hỏi: “Ông có biết gì về tình hình CĐDC ở Việt Nam không? Ông có thể kể câu chuyện gì mà ông biết về CĐDC?”.

Lê Thông trả lời: “Bạn có thể tìm hiểu qua trang web của Hội nạn nhân CĐDC Việt Nam sẽ đầy đủ thông tin. Còn bạn muốn tìm hiểu vấn đề gì cụ thể thì tôi sẽ kể câu chuyện của tôi. Cô ấy liền nói: Tôi muốn nghe câu chuyện thật của ông hơn, còn trang web tôi sẽ vào sau”, nhà báo Lê Thông kể tiếp: “Khi nghe đến đoạn tôi bảo: Tôi mừng không thể tả nổi khi không bị vào danh sách những nạn nhân CĐDC. Anh em cựu chiến binh có bảo tôi và con đi khám xem có nhiễm CĐDC để lấy chế độ, tôi càng không đủ can đảm nữa. Tôi bảo họ: “Tôi thoát được là may mắn rồi! Đừng bao giờ bảo tôi đi khám nữa”. Tôi không biết có gì tàn nhẫn và khủng khiếp hơn thứ chất độc đó. Nói đến đây, ông bật khóc và kể: “Khi nghe đến đây, cô phóng viên khóc nấc lên, khiến những người xung quanh đều không kìm được nước mắt”./.

Theo Lưu Hường/Báo Tiếng nói Việt Nam