Nhân cách và tài năng của Nhà báo Trần Công Mân

Thứ năm, ngày 29 tháng 3 năm 2018 | 9:8:50

Trần Công Mân- Nhà báo chiến sĩ, một nhà báo tiêu biểu về thể loại chính luận và tiểu phẩm, một Nhà báo trí tuệ và bản lĩnh. Ông là tấm gương sáng để các thế hệ người làm báo học tập và noi theo.

Theo đánh giá của các đồng nghiệp, tác phẩm của nhà báo Trần Công Mân thường ngắn gọn, sắc sảo, không hoa hòe, hoa sói, lượng thông tin cao và đầy trí tuệ. Ông thường lựa chọn những chủ đề trung tâm của thời cuộc; mạnh dạn đề cập những vấn đề mới, thẳng thắn phân tích những khía cạnh mà người khác có khi né tránh. Cách lập luận cũng như suy nghĩ của ông nhiều khi gây nên sự bất ngờ thú vị.

Nhà báo Hồ Quang Lợi- Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, nguyên Phó Tổng biên tập báo Quân đội nhân dân

Cuộc dấn thân vì cái mới và chân lý

Trong một phần tư thế kỷ công tác ở báo Quân đội nhân dân với cương vị Phó Tổng biên tập rồi Tổng biên tập, nhà báo Trần Công Mân đã để lại một dấu ấn đậm nét trong việc tạo ra một bản sắc và phong cách riêng cho tờ báo được toàn quân và toàn dân yêu mến, tin cậy. Ông thường tâm sự với chúng tôi: làm báo mà chỉ để không sai thì không khó, nhưng làm sao cho tờ báo vừa đúng vừa hay, vừa hấp dẫn, thiết thực, thật sự có ích cho cuộc sống; nói trúng, nói đúng những vấn đề bạn đọc đang mong chờ, có sức lay động và thuyết phục, tạo ra một sức mạnh mới trong nhận thức và hành động vì những giá trị tốt đẹp mới là một bài toán khó, đòi hỏi người làm báo phải lao tâm khổ tứ, cực nhọc và gian nan lắm. Càng trưởng thành về nghề nghiệp, qua bao nhiêu lần cọ xát, va chạm, thấm trải cay đắng, ngọt bùi của nghề cầm bút, chúng tôi càng thấm thía lời ông.

Là người kiệm lời, không thích hô hào, ghét thói khoa trương, ông lặng lẽ hiến mình cho công việc làm báo, từng ngày, từng ngày một, từng bài báo, từng số báo một. Và một phong cách làm báo Trần Công Mân đã lặng lẽ hình thành trong lòng bạn đọc! Nó không chói lòa gây choàng ngợp, nhưng sức thuyết phục thì rất ngọt, rất sâu. Thuyết phục trước hết vì tinh thần trách nhiệm với nhân dân và đất nước; thuyết phục vì tình đời, tình người; thuyết phục vì sự sắc sảo mà cẩn trọng; thuyết phục vì tính chính xác, sự giản dị trong cách thể hiện nhưng lại vẫn ánh lên sự sang trọng của ngôn từ.

Làm báo chuyên nghiệp là một nghề, hẳn là như vậy rồi. Nhưng đối với ông, Tổng biên tạp càng phải là một nghề. Ông không ưa, hay  nói đúng hơn là không chấp nhận, kiểu làm báo “chính trị chay”, nghĩa là một kiểu làm báo xơ cứng, giáo điều, nặng về “tầm chương trích cú”, lúc nào cũng đạo mạo lên lớp dạy dỗ, xa rời thực tế, không có tính phát hiện, thiếu tinh thần chiến đấu…

Đại tá Đỗ Phú Thọ - Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân

Thiếu tướng Trần Công Mân- Niềm tự hào của báo Quân đội nhân dân

Có một sự trùng hợp khá thú vị, ngày sinh lần thứ 25 của Thiếu tướng Trần Công Mân cũng là ngày Báo Quân đội nhân dân ra số đấu tiên (20-10-1950). Thiếu tướng Trần Công Mân công tác tại Báo Quân đội nhân dân 25 năm (từ năm 1964 đến 1989), trong đó có 15 năm làm Phó tổng biên tập (từ năm 1964 đến 1979) và 10 năm làm Tổng biên tập (từ năm 1979 đến 1989).

Về công tác biên tập và quản lý báo chí của Thiếu tướng Trần Công Mân, theo ý kiến của nhiều nhà báo lão thành Báo Quân đội nhân dân thì đó là sự nghiêm túc, sắc sảo và dám chịu trách nhiệm. 10 năm Thiếu tướng Trần Công Mân làm Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân là thời kỳ Quân đội ta thực hiện nhiệm vụ xây dựng, chiến đấu bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện có nhiều diễn biến phức tạp, nhiều khó khăn to lớn về kinh tế-xã hội, lại phải luôn đối phó với những âm mưu, thủ đoạn nham hiểm, thâm độc của các thế lực phản động.

Trong khoảng thời gian đó, Báo Quân đội nhân dân là một trong những tờ báo tiên phong chống tiêu cực và bảo vệ quan điểm, đường lối của Đảng. Hàng loạt vụ tiêu cực ở Bắc-Trung-Nam được đưa lên báo. Một số vụ đụng chạm cả một hệ thống quyền lực ở cấp tỉnh, ở một bộ; có vụ đụng cả Trung ương Ủy viên, đại biểu Quốc hội đương nhiệm… Một sức ép lớn đối với Tổng biên tập bản báo: Ép từ trên xuống và cả từ bạn đọc. Trong sóng to gió lớn, "thuyền trưởng" Trần Công Mân đã tin ở mình, tin ở cấp dưới, dám chịu trách nhiệm và bảo vệ lẽ phải tới cùng.

Điều mà các đồng nghiệp ở báo Quân đội nhân dân đánh giá cao nhất ở Tổng biên tập Trần Công Mân là sự mẫn cảm nhạy bén với những tình thế mới đang ló rạng, nhưng lại đón nhận và xử lý chúng một cách điềm tĩnh, chủ động và đầy bản lĩnh. Đánh giá về giai đoạn Thiếu tướng Trần Công Mân làm Tổng biên tập Báo, Đảng ủy- Ban biên tập Báo Quân đội nhân dân nhiệm kỳ 2005-2010 đã viết trong cuốn sách “Lịch sử Báo Quân đội nhân dân (1950- 2010)” như sau: “…Trong những tháng ngày khó khăn và gian khổ đó, nổi lên sự bình tĩnh tĩnh, vững vàng, sắc sảo và dám chịu trách nhiệm của Đảng ủy và Ban biên tập, đứng đầu là Tổng biên tập Trần Công Mân. Với sự từng trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, với sự nhạy cảm của một nhà báo tài năng và tâm huyết, luôn nắm bắt đúng chỉ đạo củ trên. Tổng Biên tập Trần Công Mân và Ban biên tập đã đưa báo Quân đội  nhân dân vượt qua và vươn ở giai đoạn rất đặc biệt này, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng ủy Quân sự TW và cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân.” (tr.402 và 403). Thiếu tướng Trần Công Mân đã, đang và sẽ luôn là niềm tự hào của những người làm báo Chiến sĩ.

Nhà báo Phan Quang, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam

Một người lính kiên trung- Một cây bút sắc sảo

Sự nghiệp báo chí của Thiếu tướng Trần Công Mân đã được khái quát đầy đủ và súc tích trong lời nhận xét của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đó là: “Hơn một phần ba thế kỷ làm báo, đồng chí Trần Công Mân vừa là một người phụ trách cơ quan báo chí quân đội có bản lĩnh vững vàng, vừa là một nhà báo sắc sảo có uy tín”.

Trần Công Mân viết nhiều thể loại báo chí nhưng thành công nhất là chính luận và tiểu phẩm. Tác phẩm của ông thường ngắn gọn, sắc sảo, không hoa hòe, hoa sói, lượng thông tin cao và đầy trí tuệ. Đọc tác phẩm của ông có thể thấy rõ tấm lòng và nhiệt huyết của một con người nhân ái và dòng máu của một chiến sĩ đấu tranh. Ông thường lựa chọn những chủ đề trung tâm của thời cuộc và mạnh dạn đề cập những vấn đề mới mẻ, thẳng thắn phân tích những khía cạnh mà người khác có khi né tránh, cách lập luận cũng như suy nghĩ của ông nhiều khi gây nên sự bất ngờ thú vị.

Là chiến sĩ quân đội nhân dân, chủ đề quen thuộc của nhà báo Trần Công Mân trước hết là đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, vạch trần âm mưu diễn biến hòa bình, phê phán các luận điệu về nhân quyền, dân chủ, tự do nhân đạo mà các giới thù địch thường rêu rao hoặc mượn cớ để xuyên tạc sự nghiệp chính nghĩa của nhân dân, đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước ta. Cũng vẫn những vấn đề trên nhưng lại được ông đề cập chính diện, đặt vào thực tiễn và với tư duy đổi mới soi rọi, phân tích, lý giải đề xuất ý kiến của mình. Bài báo “Mở cửa và việc khẳng định những nguyên tắc xã hội chủ nghĩa” mà ông viết vào cuối thập niên 80, khi đường lối đổi mới đang định hình, đã xuất hiện đúng thời điểm, tập trung vấn đề, nhắm trúng đối tượng, góp phần nâng cao sự nhất trí về nhận thức và quan điểm trong cán bộ Đảng viên.

Cuối năm 1989, sau khi thôi công tác ở báo Quân đội nhân dân chuyển sang thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, ông dành nhiều tâm huyết cho những vấn đề nghề nghiệp tân văn. Có lẽ do bớt được công tác quản lý, nên bút lực của ông thời gian này ngày càng dồi dào. Ông tập trung vào nhiều vấn đề cụ thể từ quan điểm và kinh nghiệm thực tế để từ đó lý giải vai trò của báo chí về tính chân thật và cuộc săn tìm nhân tố mới. Loạt bài của ông viết về đạo đức báo chí nhìn từ góc độ phẩm chất nhà báo thể hiện nhiều suy nghĩ xác đáng và thực tế rất sát với thời cuộc của giới tân văn lúc bấy giờ.

Nhà báo Phạm Quốc Toàn- Nguyên Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam

Nhân cách và bản lĩnh của một nhà báo chiến sĩ

Nhiều năm làm việc tại Báo Quân đội Nhân dân, tôi gần như thường xuyên được làm việc bên ông, trực tiếp nghe ông phán quyết, chỉ đạo tác chiến báo chí hằng ngày. Ngày ấy, bắt đầu từ phong trào lấn biển, từ sự năng động trong hoạt động kinh doanh dịch vụ, Quân khu X ấp ủ ý tưởng thực thi một quyết sách lớn: “Quân đội làm giàu đánh thắng”. Quân khu đề nghị báo chí vào cuộc, viết thành vệt đợt tuyên truyền cho chiến dịch “lấn biển làm giàu”, “gạch ngói làm giàu”, “Quân đội xuất khẩu làm giàu”. Và ngày ấy đã có không ít bài viết trên một số phương tiện truyền thông ca ngợi  “Quân đội làm giàu đánh thắng”. Báo Quân đội Nhân dân có tin bài đánh giá cao những thành tích rất đáng ghi nhận của quân khu X “Quân đội làm kinh tế”, “Kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế”. Nhưng Tổng biên tập, Thiếu tướng Trần Công Mân lại rất thận trọng khi bàn về “Quân đội làm giàu”. Ông nói: “Hoạt động quân sự, quốc phòng cần sự kết hợp nhuần nhuyễn với hoạt động kinh tế, nhưng về cơ bản quân đội là chiến đấu, sẵn sàng chiến đấu cao, là hoạt động tiêu phí. Cha ông ta không ngẫu nhiên mà đúc kết thành châm ngôn “nước sông công lính”. Ông cho rằng “Bộ đội Cụ Hồ - Quân đội làm kinh tế, kết hợp kinh tế với quốc phòng là rất đúng đắn, nhưng quân đội khó làm giàu theo đúng nghĩa kinh tế của nó”. Với tư tưởng chỉ đạo ấy, lúc đó Báo Quân đội Nhân dân - theo chỉ đạo của ông - thông tin, viết bài đánh giá cao mô hình quân khu X làm kinh tế, kinh tế kết hợp với quốc phòng, nhưng không bình luận một chiều “Quân đội làm giàu”. Và những năm tháng sau đó, qua nhiều bài học thực tiễn “Quân đội làm giàu” đã minh chứng ý kiến của Tổng Biên tập, Tướng Trần Công Mân là xác đáng, đủ thấy bản lĩnh Tổng biên tập Trần Công Mân. 

Thời bình, Báo Quân đội Nhân dân có tham gia chống tiêu cực không? Nếu chống tiêu cực thì phạm vi, mức độ các bài viết giữa tích cực và tiêu cực, giữa trong và ngoài quân đội như thế nào? Tổng biên tập, Thiếu tướng Trần Công Mân khẳng định: “Bên cạnh biểu dương cái tốt, cái tích cực, báo chí phải vào cuộc chống cái xấu, cái tiêu cực, không phân biệt báo trong hay ngoài quân đội. Vấn đề là tài liệu phải xác thực, kiểm chứng nhiều phía, điều tra của phóng viên chính xác, công tâm, động cơ xây dựng, trị bệnh cứu người, không để cái xấu át cái tốt, không để kẻ xấu lợi dụng, bôi đen chế độ, đả kích vào sự lãnh đạo của Đảng. Báo chí thụ động, khoanh tay ngồi nhìn cái xấu hoành hành là có tội với dân, là tự mình quay lưng lại với bạn đọc”. Vào dịp ấy, bạn đọc gửi thư đến tòa soạn phản ánh một cán bộ cao cấp  có dấu hiệu đặc quyền đặc lợi, nhiều nhà ở. Ông cử phóng viên điều tra đăng báo, phân tích lý giải vụ việc thấu lý đạt tình. Vị cán bộ cao cấp nọ phản ứng gay gắt, kiện Báo Quân đội Nhân dân, cho rằng báo đã xuyên tạc, bêu xấu ông, làm mất uy tín cán bộ của Đảng. Lắng nghe từ nhiều phía, Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức đối thoại trực tiếp giữa Tổng biên tập Báo Quân đội Nhân dân với vị cán bộ có nhiều nhà ở bất thường kia, dưới sự chủ trì của một Ủy viên Bộ Chính trị. Tổng biên tập  Trần Công  Mân bình tĩnh, đối thoại đĩnh đạc, sắc sảo, đâu ra đấy và hoàn toàn chịu trách nhiệm về bài viết trước bạn đọc, trước pháp luật. Một lãnh đạo cấp chủ quản  hỏi: “Tại sao vấn đề lớn đụng chạm đến cán bộ cấp cao ngoài quân đội mà Báo Quân đội Nhân dân không xin ý kiến chỉ đạo”. Ông trả lời: “Chúng tôi làm đúng luật Báo chí, đúng quy định, đúng quan điểm và chủ trương của Đảng, tài liệu chính xác; nếu hỏi, bài viết sẽ khó được công bố sớm và thời cơ sẽ qua đi”. Sự việc vừa nêu đã góp phần tăng thêm uy tín, vị thế của Báo Quân đội Nhân dân vào thời điểm đó, trong điều kiện thời bình - cả nước cùng một nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thiếu tướng, nhà báo Trần Công Mân sinh năm 1925 tại Kỳ Anh, Hà Tĩnh. Tháng 11/1945, ông được phân công phụ trách chính trị trong lực lượng Giải phóng quân Hà Tĩnh khi mới tròn 20 tuổi. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở chiến dịch Điện Biên Phủ, chuyển sang làm báo, Thiếu tướng, nhà báo Trần Công Mân từng giữ các chức vụ Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân, Phó Tổng Thư ký Hội Nhà báo Việt Nam.

Hồng Hà/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam