Phép màu giúp làm sạch sông Tô Lịch đến từ đâu?

Thứ sáu, ngày 22 tháng 11 năm 2019 | 18:45:4

Không thể tìm ra biện pháp nào tối ưu để làm sạch sông Tô Lịch hay bất cứ dòng sông nào trong nội đô nếu chúng vẫn phải nhận nguồn xả thải.

Niềm khấp khởi thoát khỏi cảnh nồng nặc hôi hám cạnh dòng Tô Lịch một lần nữa lại được dấy lên. Một cuộc lấy ý kiến về giải pháp làm sạch dòng sông đen luồn lách giữa Thủ đô ngàn năm văn hiến bằng cách lấy nước sông Hồng làm sạch sông Tô Lịch vừa mới được tổ chức. Theo đó, nhà đầu tư đề xuất đặt trạm bơm và xây dựng hệ thống đường ống áp lực, thông qua các hạ tầng này để bơm nước bổ cập cho hồ Tây và pha loãng làm sạch nước sông Tô Lịch. Một bể lắng sẽ được xây dựng để giữ phù sa của sông Hồng và bùn thải của sông Tô Lịch, mỗi ngày dự kiến sẽ bơm hơn 134.000 m3 nước vào hồ Tây và kinh phí là 150 tỷ đồng.

Khoan bàn về tính hiệu quả của dự án, câu chuyện đầu tiên là vấn đề kinh phí. Có thể ước đoán, con số 150 tỷ đồng được truyền thông ghi nhận là khái toán cho việc đầu tư các hạng mục cố định, chưa tính chi phí vận hành. Cần lưu ý rằng, việc vận hành trạm bơm được thực hiện hàng ngày, đồng nghĩa phải có chi phí nhân lực và khấu hao, vì thế nguồn lực cần để phục vụ cho dự án làm sạch này chắc chắn không dừng lại ở con số ‘khiêm tốn’ nói trên.

Đến đây, dư luận nhớ lại câu chuyện làm sạch dòng sông này theo công nghệ Nhật Bản. Sau thời gian thử nghiệm, các chuyên gia Nhật không đưa ra mức đầu tư cho tham vọng làm sạch theo phương cách này, mà chỉ đưa ra một vài con số ước tính. Báo chí phản ánh, đại diện Nhật Bản cho biết, nếu tính suất đầu tư xây dựng công trình ban đầu sẽ rơi vào khoảng gần 1,9 triệu/m3 và chi phí vận hành bảo dưỡng sẽ là 58 đồng/m3. Thế nhưng, con số mét khối nước cần phải xử lý là bao nhiêu? Tính tổng thể tích sông Tô Lịch hay tính theo lưu tốc? Điểm mập mờ này khiến giới chuyên gia hết sức băn khoăn và không thể tính ra mức đầu tư được.

Phep mau giup lam sach song To Lich den tu dau?
Đẩy nước sông Hồng vào sông Tô Lịch chỉ giúp pha loãng ô nhiễm

Điều đáng nói, nhược điểm chung của cả hai phương cách nói trên là nếu dừng việc vận hành quy trình làm sạch, dòng sông sẽ nhanh chóng quay trở lại tình trạng ô nhiễm. Vậy thì người Hà Nội sẽ phải chi bao nhiêu tiền để sông Tô Lịch nuôi được cá Koi như thử nghiệm của phía Nhật Bản hay mơ về một dòng sông không ô nhiễm như đề xuất lấy nước sông Hồng làm sạch mới đây?

Câu trả lời có thể sẽ đơn giản hơn nếu thu nhập bình quân đầu người Hà Nội sánh ngang với Singapore, Hàn Quốc hay các nước Âu Mỹ giàu có. Thế nhưng, viễn cảnh đó vẫn đang nằm ở một tương lai xa vời.

Khi bàn về khía cạnh thực tiễn, sự hào hứng lại giảm tiếp hơn một nửa. Dễ thấy, nguyên lý của đề xuất dùng nước sông Hồng làm sạch sông Tô Lịch là pha loãng ô nhiễm, dùng động lực để đẩy ô nhiễm ra khỏi sông Tô Lịch. Nói cách khác, ô nhiễm không tự nhiên mất đi mà tồn tại ở một nồng độ khác và được đẩy ra một địa chỉ khác. Sẽ nảy sinh câu hỏi, đâu là nơi tiếp nhận ô nhiễm sông Tô Lịch và họ có đồng tình nhận ô nhiễm? Bài toán hài hòa lợi ích khó có thể tìm ra lời giải.

Trên thực tế, đã ghi nhận sự phản đối đầu tiên. Một vị lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nam bày tỏ sự ngạc nhiên khi Hà Nam không được mời tham gia vào cuộc lấy ý kiến nói trên. Theo lời vị lãnh đạo này, hiện tỉnh đã bị quá tải bởi nước sông Nhuệ, gây nguy cơ ô nhiễm các dòng sông trên địa bàn. Nếu như tăng thêm áp lực, e rằng các sông ở Nam Định, Ninh Bình cũng sẽ bị ảnh hưởng. Sẽ có thêm nhiều tiếng nói không đồng tình.

Tình hình được dự đoán sẽ không sáng sủa, ngay cả với thủ đô Hà Nội. Hồ Tây cũng đã bị ô nhiễm, sông Nhuệ, sông Đáy cũng trong tình trạng tương tự. Pha loãng nước sông Tô Lịch làm lưu lượng nước cao, đẩy nước về các sông khác và có thể đẩy ngược ra sông Hồng, thì kết quả dễ hình dung là một sự hội nhập ô nhiễm, để rồi ô nhiễm chạy vòng quanh. Rõ ràng, rất cần làm sạch sông Tô Lịch nhưng lại không thể vội vàng.

Trong bối cảnh này, nhiều quan điểm cho rằng, phải bắt đầu từ căn nguyên biến một dòng sông xanh thành một dòng sông đen: nước thải sinh hoạt. Sông Tô Lịch, cũng như nhiều con sông khác trên địa bàn, đang gánh gồng chức năng hứng các nguồn xả thải của hàng triệu hộ gia đình Hà Nội. Vì vậy, muốn làm sạch các dòng sông, đương nhiên, phải giảm tải, tiến tới chấm dứt sứ mệnh này của chúng. Chúng ta có thể nhìn vào cách TP.HCM hồi sinh kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè để rút ra bài học cho mình.

Trong vòng 10 năm từ 2002 – 2020, hệ thống cống ngầm thu gom nước thải phía dưới kênh dài 8 km, cống có đường kính 3m nhằm tăng khả năng thoát nước; đồng thời gia cố bờ kênh và lắp đặt 60km cống thu gom nước thải. Giải thoát kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè khỏi nước thải sinh hoạt, dòng sông xanh đẹp trở lại, thậm chí mới đây TP.HCM còn tổ chức giải đua thuyền trên dòng kênh này.

 

Như vậy, sẽ phải tính toán tới việc xây các đường dẫn và khu vực xử lý nước thải tập trung cho khu vực nội đô Hà Nội. Đương nhiên, đây sẽ là một tham vọng rất tốn kém. Theo những thông tin được công khai, giai đoạn 1 của dự án cải thiện vệ sinh môi trường kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè có tổng số vốn đầu tư lên tới hơn 8.600 tỷ đồng. Hà Nội có thể cần tới cả chục ngàn tỷ, thế nhưng đắt sẽ… xắt ra miếng.

Mà xem ra, cũng chẳng còn lựa chọn nào tối ưu hơn. Không thể hi vọng hồi sinh bất cứ dòng sông nào khi ngày ngày, giờ giờ, nước thải sinh hoạt vẫn đều đặn đổ vào đó. Đối diện với biến đổi khí hậu và suy giảm nguồn nước ngầm, đến mức, dòng chảy ở một số dòng sông được tạo thành do…nước thải. Không thể có phép màu nào biến nước thải thành dòng nước sạch mà không thông qua xử lý, vì thế sẽ không thể tìm ra biện pháp nào tối ưu để làm sạch sông Tô Lịch hay bất cứ dòng sông nào trong nội đô nếu chúng vẫn phải nhận nguồn xả thải.

Quan trọng hơn, nếu theo cách này, chỉ cần xử lý một lần. Sẽ không có chỗ cho tư duy nhiệm kỳ, bởi đại dự án này sẽ cần theo đuổi trong vòng cả chục năm. Sẽ không còn chỗ cho những dự án manh mún, nhỏ lẻ, cơ hội, cho những lợi ích vật chất hay sự cả nể trước mọi lời có vẻ vừa tai. Tình trạng lãng phí kiểu như vỉa hè Hà Nội mỗi năm thay một lượt cũng không còn đất để tồn tại. Nếu tính chi li, có lẽ, bỏ cả ngàn tỷ để xử lý dứt điểm vấn nạn ô nhiễm các dòng sông vẫn là một cái giá phải chăng.

Theo Khánh Nguyên/ Đất Việt

https://baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/binh-luan/phep-mau-giup-lam-sach-song-to-lich-den-tu-dau-3391911/