Sự kiện thế giới nổi bật tuần từ 06- 12/01/2020

Chủ nhật, ngày 12 tháng 1 năm 2020 | 10:11:36

* Căng thẳng Mỹ và Iran có dấu hiệu hạ nhiệt * Hạ viện Anh thông qua lần thứ hai thỏa thuận Brexit * Australia gồng mình trong thảm họa cháy rừng * Máy bay chở khách của Ukraine rơi ở Iran, 176 người thiệt mạng

1. Căng thẳng Mỹ và Iran có dấu hiệu hạ nhiệt

Kể từ thời điểm Iran phát động cuộc tấn công tên lửa nhằm vào 2 căn cứ tại Iraq có lính Mỹ đồn trú rạng sáng 8/1, chưa có thêm bất kỳ báo cáo mới nào về các động thái quân sự tiếp theo của cả 2 bên. Thêm vào đó, 2 bên liên tiếp đưa ra những thông điệp theo hướng “hạ nhiệt căng thẳng”, khiến dư luận có thể tạm thời yên tâm rằng nguy cơ chiến tranh Mỹ - Iran đang tạm lắng xuống.

Bằng cách tấn công có kiềm chế vào căn cứ của Mỹ tại Iraq vào hôm 8/1, Iran dường như muốn nhắn tới ông Trump thông điệp: “Sự tức giận đã được giải quyết, chúng ta không cần phải leo thang căng thẳng”.

Có nhiều dấu hiệu cho thấy, Iran đã tiết chế cuộc tấn công của nước này ở ngưỡng đủ để gọi là “tương xứng” với hành động của ông Trump (khi ra lệnh sát hại tướng Soleimani).

Điều này thể hiện rõ ràng nhất ở việc Iran đã chọn tấn công một mục tiêu quân sự chứ không phải thường dân Mỹ. Cuộc tấn công xảy ra trên đất Iraq, tương tự vụ không kích của Mỹ nhằm vào ông Soleimani. 

Quan trọng nhất, nhiều báo cáo từ phía Mỹ đều chỉ ra rằng, Iran đã cố gắng tránh gây thương vong cho lực lượng Mỹ, bằng cách thông báo trước về vụ tấn công. Nếu thiệt hại xảy ra, gần như chắc chắn sẽ khiến ông Trump nổi giận và Mỹ buộc phải đáp trả một cách mạnh mẽ hơn.

Vài giờ sau vụ tấn công tên lửa, vẫn không có báo cáo nào về thương vong của Mỹ được đưa ra. Ông Trump thì đăng trên Twitter: “Tất cả đều ổn”. Sau đó, trong bài phát biểu tại Nhà Trắng hôm 8/1, ông Trump nói rằng Iran có vẻ như đang muốn “xuống thang”, thậm chí còn tuyên bố Mỹ sẵn sàng đàm phán với Tehran. Tổng thống Trump nói: "Thực tế là chúng ta có lực lượng quân đội và thiết bị tuyệt vời, tuy nhiên điều đó không có nghĩa là chúng ta phải sử dụng nó. Chúng tôi không muốn sử dụng điều đó. Sức mạnh của Mỹ, gồm cả quân sự và kinh tế, là khả năng răn đe mạnh nhất". Tổng thống Trump không nêu ra bất cứ lời đe dọa nào về hành động quân sự chống Iran mà chỉ tuyên bố sẽ trừng phạt bổ sung Tehran. Ông khẳng định: "Mỹ sẽ áp đặt ngay lập tức các biện pháp trừng phạt kinh tế bổ sung đối với chế độ Iran. Các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ này sẽ tồn tại cho đến khi Iran thay đổi hành vi của mình". 

Tổng thống Trump cũng hối thúc các đồng minh khác từ bỏ thỏa thuận 2015 và hợp tác để cùng nhau đạt được một thỏa thuận mới với Tehran; kêu gọi Iran cùng chiến đấu chống lại Tổ chức nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, đồng thời mong muốn một tương lai tốt đẹp cho lãnh đạo và người dân Iran.

Hạ viện Mỹ ngày 9-1 cũng thông qua một nghị quyết ngăn chặn hành động quân sự trong tương lai của Tổng thống Donald Trump nhằm chống lại Iran.

Về phía Iran, sau khi tấn công tên lửa vào căn cứ của Mỹ ở Iraq, nước này tuyên bố đã hoàn thành các đợt trả đũa và không mong muốn leo thang chiến tranh với Mỹ, nhưng sẽ luôn tự vệ trước mọi hành động gây hấn. 

Như vậy, với những động thái xuống thang của cả hai bên, nguy cơ về một cuộc chiến tranh toàn diện giữa Mỹ và Iran tạm thời được đẩy lui. Tuy nhiên, ngọn lửa đối đầu giữa hai quốc gia nhiều duyên nợ này vẫn âm ỉ cháy. Ngày 9-1, Đại sứ Iran tại LHQ Majid Takht Ravanchi đã bác bỏ lời kêu gọi hợp tác để tìm kiếm một thỏa thuận mới của Tổng thống Donald Trump, cho rằng đề nghị này là “không đáng tin” trong bối cảnh Washington đang áp đặt các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Cùng ngày, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố các biện pháp trừng phạt mới đối với Tehra đã có hiệu lực và được tăng cường đáng kể.

2. Hạ viện Anh thông qua lần thứ hai thỏa thuận Brexit

Ngày 9-1, thỏa thuận Brexit mà Thủ tướng Anh Boris Johnson đã ký kết với Liên hiệp châu Âu (EU) hồi tháng 10-2019 đã được Hạ viện Anh thông qua lần thứ hai. Kết quả này đánh dấu cột mốc quan trọng cho thấy Anh đang đi đúng lộ trình rời EU vào hạn chót 31-1 tới, sau hơn ba năm nội bộ nước này bất đồng về các điều khoản của cuộc “chia tay” chưa từng có trong lịch sử “mái nhà chung châu Âu”.

Thủ tướng Johnson phát biểu tại Hạ viện Anh, ngày 8-1. (Ảnh: Reuters)

Theo đó, Hạ viện Anh đã thông qua thỏa thuận Brexit với tỷ lệ 330 phiếu thuận và 231 phiếu chống. Trước đó, ngày 20-12-2019, thỏa thuận này được Hạ viện Anh khóa mới thông qua lần thứ nhất với tỷ lệ phiếu cách biệt (358 phiếu thuận và 234 phiếu chống).

Theo kế hoạch, dự luật Brexit sẽ được Thượng viện Anh thông qua trước khi được Hoàng gia Anh phê chuẩn. Dự kiến, dự luật này sẽ có hiệu lực trong vài tuần tới, cho phép nước Anh rời EU đúng hạn chót 31-1 cùng với một thỏa thuận có khả năng hạn chế nguy cơ nền kinh tế Anh bị gián đoạn ở mức thấp nhất.

Văn phòng Chính phủ Anh cùng ngày cho biết, Anh đã sẵn sàng khởi động giai đoạn tiếp theo trong tiến trình Brexit vào ngày 2-1, đó là đàm phán một thỏa thuận thương mại với EU trong năm nay. Tuy nhiên, Trưởng đoàn đàm phán Brexit của EU Michel Barnier cảnh báo, Anh có thể bị hạn chế tiếp cận thị trường EU nếu London không chấp nhận những điều khoản về các khoản trợ cấp nhà nước. Ông Barnier cũng nhấn mạnh rằng, mục tiêu đạt được thỏa thuận thương mại tự do ở mức độ cao nhất của Anh vào cuối năm nay rất khó trở thành hiện thực.

Trước đó, trong cuộc gặp với Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen đang ở thăm London ngày 8-1, Thủ tướng Johnson đã gửi thông điệp rằng Chính phủ Anh có thể tìm kiếm thỏa thuận từng phần với EU trong giai đoạn hậu Brexit, trong đó tạm gác lại một số vấn đề chưa được giải quyết, song vẫn để ngỏ khả năng rời EU mà không có thỏa thuận nào vào cuối năm nay.

3. Australia gồng mình trong thảm họa cháy rừng 

Trong khi phần lớn thế giới đón chào những ngày đầu năm mới 2020 trong không khí lạnh giá thì Australia lại đang trông giống một “thảm lửa” khi bị hàng trăm đám cháy rừng quy mô lớn bủa vây, gây thiệt hại nặng về người, tài sản và kéo theo những nguy cơ nghiêm trọng đối với hệ sinh thái.

 

Australia đang phải hứng chịu thảm họa cháy rừng khủng khiếp chưa từng có trong lịch sử nước này, với gần 200 đám cháy vẫn đang hoành hành trên hầu khắp lục địa châu Đại Dương rộng lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản cũng như tàn phá hệ động vật hoang dã.

Vụ cháy bắt đầu bùng phát ở Australia từ tháng 11-2019, đã thiêu rụi 10,3 triệu ha đất. Theo thống kê mới nhất đã có 27 người đã thiệt mạng. Thiệt hại về kinh tế chưa thể thống kê, nhưng riêng tổn thất đối với ngành du lịch ước tính tương đương 3,1% GDP. Báo chí Australia đã gọi đây là "đại thảm họa" kéo theo một cuộc khủng hoảng được dự báo sẽ rất trầm trọng.

Các nhà sinh thái học tại Đại học Sydney ước tính số lượng các loài động vật chết và bị thương do đợt cháy rừng này tại Australia có thể lên tới 1 tỷ con. Trong khi đó, chương trình giám sát Copernicus của Liên minh châu Âu cho biết, các đám cháy rừng đã phát thải 400 triệu tấn CO2 vào bầu khí quyển, gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng.

Ngày 9-1, nhà chức trách Australia tiếp tục phát đi các cảnh báo mới kèm khuyến cáo sơ tán trên toàn khu vực Đông Nam nước này.

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho biết, khói cháy rừng ở Australia đã lan khắp Thái Bình Dương, và bay xa hàng nghìn cây số tới các thành phố ở khu vực Nam Mỹ và có thể tới tận Nam Cực. Hiện bầu trời ở thành phố Auckland của nước láng giềng New Zealand đã biến thành màu da cam, trong khi màu trời ở Chile tại Nam Mỹ xa xôi đã bắt đầu chuyển sang màu xám mù mịt, và hoàng hôn ở thủ đô Buenos Aires của Argentina trở nên đỏ rực. 

4. Máy bay chở khách của Ukraine rơi ở Iran, 176 người thiệt mạng

Chiếc Boeing 737-800 của hãng hàng không Ukraine International Airlines chở theo 176 người đã gặp nạn khi đang trên hành trình từ thủ đô Tehran của Iran tới thủ đô Kiev của Ukraine. Toàn bộ hành khách và phi hành đoàn 176 người thiệt mạng.

Dữ liệu trên trang web FlightRadar24 cho thấy chiếc máy bay xấu số trên đã ngừng gửi tín hiệu về đài kiểm soát không lưu sân bay Imam Khomeini ở Tehran, chỉ 3 phút sau khi cất cánh từ sân bay này trong sáng 8-1.    

Sơ lược diễn tiến vụ máy bay Ukraine rơi ở Iran. Nguồn: Daily Mail

Thảm họa xảy ra vài tiếng sau khi Iran phóng nhiều tên lửa vào hai căn cứ ở Iraq có quân đội Mỹ đồn trú. Động thái nhằm trả thù cho cái chết của tướng Qasem Soleimani, một lãnh đạo Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Truyền hình Iran ngày 11.1 đưa tin quân đội nước này đã bắn rơi máy bay Boeing 737-800 của Ukraine do vô tình. Quân đội Iran thừa nhận đã lầm tưởng máy bay Ukraine là máy bay của lực lượng thù địch, đồng thời cho biết đã ở trong tình trạng cảnh giác cao nhất giữa lúc căng thẳng với Mỹ.

Quân đội Iran xin lỗi vì thảm họa và tuyên bố những người chịu trách nhiệm cho hành động này sẽ bị truy tố. Mặt khác, quân đội Iran sẽ nâng cấp hệ thống khí tài nhằm ngăn ngừa những sai lầm tương tự lặp lại trong tương lai.

Minh Thư/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam (tổng hợp)