Sự kiện thế giới nổi bật tuần từ 16-22/8/2021

Chủ nhật, ngày 22 tháng 8 năm 2021 | 16:13:59

* Tranh cãi về việc triển khai mũi tiêm ngừa COVID-19 thứ 3; * Taliban giành quyền kiểm soát toàn bộ Afghanistan; * Nga cam kết đáp trả các lệnh trừng phạt mới của Mỹ liên quan dự án Dòng chảy phương Bắc 2; * Ấn Độ phê duyệt vaccine công nghệ ADN đầu tiên trên thế giới.

1. Tranh cãi về việc triển khai mũi tiêm ngừa COVID-19 thứ 3

Có nên triển khai mũi tiêm thứ 3 ngừa COVID-19 hay không đang trở thành vấn đề tranh cãi trên thế giới. Mỹ, Israel và các nước giàu ủng hộ việc mũi tiêm thứ 3 trong khi Tổ chức Y tế Thế giới đến nay vẫn phản đối ý định này.

Phát biểu trong cùng cuộc họp báo, cố vấn WHO Bruce Aylward cho rằng, “hiện có đủ vaccine trên khắp thế giới, nhưng lại không đến đúng địa điểm theo đúng thứ tự”. Theo ông Aylward, việc tiêm đủ 2 mũi cần được áp dụng với tất cả những nước dễ bị tổn thương nhất trên toàn thế giới trước khi mũi thứ 3 tăng cường được áp dụng với những người đã tiêm đủ 2 mũi. Ông cũng cho rằng, còn khá lâu nữa thế giới mới đến được mức độ đó.

Chuyên gia WHO so sánh, việc tiêm mũi vaccine thứ 3 giống như đưa thêm áo phao cho những người đã mặc áo phao, trong khi những người chưa có chiếc áo phao nào để mặc bị chết đuối. Cũng theo WHO, cho đến nay, chưa có dữ liệu nào cho thấy, các mũi tiêm vaccine tăng cường ngừa COVID-19 là cần thiết.

Hôm 18/8, Mỹ đã công bố kế hoạch cho phép tiêm mũi vaccine ngừa COVID-19 thứ 3 (hay còn gọi là mũi tiêm tăng cường) cho toàn dân, bắt đầu từ 20/9 tới. Theo đó, những người từ 18 tuổi trở lên và đã tiêm đủ 2 mũi vaccine ít nhất 8 tháng sẽ được mũi tiêm thứ 3. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh biến thể Delta chiếm 98,8% số ca mắc COVID-19 ở Mỹ.

Nhiều nước tăng cường mũi tiêm mũi thứ 3. Ảnh: AP

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Joe Biden nêu rõ, đây là cách để tăng cường khả năng miễn dịch, bảo vệ người dân Mỹ khỏi sự tấn công của biến thể Delta. Tổng thống Mỹ cũng nhấn mạnh, ông không đồng ý với những ý kiến phản đối việc sử dụng mũi tiêm tăng cường ở Mỹ trước khi người dân ở các quốc gia khác nhận được mũi tiêm đầu tiên ngừa COVID-19. Theo Tổng thống Biden, Mỹ vừa có thể đảm bảo nhu cầu vaccine trong nước, vừa đồng thời hỗ trợ được thế giới: “Tôi biết có một số nhà lãnh đạo trên thế giới nói rằng, nước Mỹ không nên có mũi tiêm ngừa COVID-19 thứ 3 cho đến khi tất cả các quốc gia khác đều có mũi tiêm thứ nhất. Chúng tôi vẫn có thể chăm sóc cho người Mỹ, đồng thời hỗ trợ các nước khác. Vào tháng 6 và tháng 7 vừa qua, Mỹ đã triển khai 50 triệu mũi tiêm ở khắp nước Mỹ và cũng đồng thời trao tặng 100 triệu liệu khác cho nhiều nước. Trong những ngày tới, chúng tôi sẽ tiếp tục triển khai tiêm 100.000 nghìn liều tăng cường và cũng sẽ trao tặng 200 triệu liều cho các quốc gia khác. Điều này sẽ giúp chúng tôi vừa đáp ứng được nhu cầu, vừa thực hiện được mục tiêu hỗ trợ các quốc gia khác”.

Quyết định của chính quyền Mỹ đưa ra 1 tuần sau khi Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ phê duyệt tiêm vaccine ngừa COVID-19 bổ sung cho người bị tổn thương hệ miễn dịch, đồng thời công bố 1 số nghiên cứu cho thấy, vaccine vẫn có khả năng ngăn ngừa các tình trạng biến chứng nặng phải nhập viện và tử vong do COVID-19 song hiệu quả của vaccine sẽ giảm dần theo theo thời gian.

Một số nước khác trên thế giới đã tiến hành tiêm mũi vaccine thứ 3 cho người dân như Thổ Nhĩ Kỳ, Israel. Các nước châu Âu như Anh, Bỉ, Đức, Pháp cũng cho biết, sẽ triển khai mũi tiêm vaccine thứ 3 cho người cao tuổi và người dễ bị tổn thương vào tháng 9 tới.

2. Taliban giành quyền kiểm soát toàn bộ Afghanistan

Ngày 15/8, phong trào Taliban tiến vào thủ đô Kabul của Afghanistan sau khi lần lượt “hạ gục” những thành phố trọng yếu khác.

Những người Mỹ trong nhiều năm huấn luyện lực lượng Afghanistan và chiến đấu cùng họ để ngăn chặn Taliban, giờ phải sơ tán hầu hết khỏi Đại sứ quán ở thủ đô Kabul.

Kênh truyền hình Al Jazeera ngày 15/8 đưa tin Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani cùng phu nhân đã rời đất nước. Theo kênh truyền hình trên, cùng đi còn có Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng và Cố vấn an ninh quốc gia Afghanistan.

Các cuộc sơ tán các nhà ngoại giao và dân thường nước ngoài đã được tiến hành tại sân bay quốc tế ở thủ đô Afghanistan (Ảnh: New York Times)

Sau khi lực lượng của mình bao vây thủ đô Kabul ngày 15/8, thủ lĩnh của Taliban ở Doha (Qatar) cho biết, lực lượng Taliban đã ra lệnh cho các tay súng kiềm chế gây ra bạo lực tại thủ đô Kabul, mở đường thoát an toàn cho bất cứ ai lựa chọn việc ra đi, yêu cầu phụ nữ đi tới các khu vực được bảo vệ.

Hàng loạt các quốc gia liên quan như: Anh, Đức, CH Czech, Ấn Độ, Nhật Bản, Philippines, New Zealand… cũng khẩn trương đưa nhân viên Đại sứ quán và công dân về nước. Đi cùng với đó là cảnh hỗn loạn tháo chạy của hàng nghìn người dân Afghanistan.

Tiếp sau tuyên bố chấm dứt cuộc chiến tranh tại Afghanistan, sáng 16/8, ông Mohammad Naeem - Người phát ngôn Văn phòng chính trị của Taliban - khẳng định, phong trào này không muốn bị cô lập, đồng thời bày tỏ hy vọng thiết lập các mối quan hệ với cộng đồng quốc tế. Theo đó, Taliban sẵn sàng giải quyết những quan ngại của cộng đồng quốc tế thông qua đối thoại. Cùng ngày, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã yêu cầu Taliban kiềm chế tối đa ở Afghanistan, cũng như đặc biệt quan ngại về tương lai của phụ nữ và trẻ em gái ở quốc gia Nam Á này. Ông bày tỏ sẵn sàng đối thoại với Taliban khi biết rõ sẽ đối thoại với ai và với mục đích gì. Hiện các quan chức của Liên Hợp quốc tại thủ đô Kabul của Afghanistan đang duy trì kênh liên lạc chặt chẽ với Taliban. 

Trước tình hình phần lớn cửa khẩu biên giới đều bị Taliban canh giữ, sân bay Kabul trở thành “cửa thoát hiểm” duy nhất. Trong ngày 16/8, hàng ngàn dân thường đã kéo về đây để tìm cách trốn chạy khỏi Afghanistan và Taliban. Đám đông tuyệt vọng đứng chật kín đường băng, tìm cách lên máy bay để ra nước ngoài. 

Lực lượng Mỹ chịu trách nhiệm đảm bảo an ninh cho sân bay buộc phải bắn chỉ thiên nhiều lần để cảnh cáo đám đông mất kiểm soát. Hãng tin Reuters dẫn lời các nhân chứng cho biết, đã nhìn thấy có ít nhất 5 thi thể được chuyển ra xe, không rõ thiệt mạng do trúng đạn hay bị giẫm đạp bởi đám đông chen lấn. Mọi chuyến bay thương mại đến và đi từ Kabul đều bị hủy vì mối đe doạ an ninh. Tình hình tại sân bay Kabul hiện vẫn chưa được ổn định. Một quan chức của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) thông báo hơn 18.000 người đã được sơ tán khỏi thủ đô Kabul kể từ khi Taliban giành quyền kiểm soát hôm 15/8, đồng thời cam kết tổ chức này sẽ đẩy nhanh nỗ lực sơ tán. 

Ngày 17/8, Mỹ nêu điều kiện để công nhận chính quyền Taliban tại Afghanistan rằng, lực lượng phải tôn trọng quyền của phụ nữ và không tham gia những phong trào cực đoan như tổ chức Al-Qaeda. Trong phản ứng của mình, Ngoại trưởng Anh Dominic Raab cùng ngày cho biết, đã thảo luận với người đồng cấp Mỹ Antony Blinken và nhấn mạnh cộng đồng quốc tế cần phối hợp để ngăn chặn nguy cơ Afghanistan bị sử dụng làm căn cứ cho các nhóm khủng bố. 

Trong cuộc họp báo đầu tiên, Người phát ngôn phong trào Taliban Zabihullah Mujahid đưa ra nhiều cam kết cho đất nước Afghanistan trong tương lai nằm dưới sự lãnh đạo của Taliban. Theo đó, các quyền của phụ nữ phù hợp với luật Hồi giáo sẽ được tôn trọng, trẻ em được đi học; đồng thời ân xá cho tất cả kẻ thù, trong đó có các cựu binh sĩ hay quan chức chính quyền cũ được phương Tây hậu thuẫn; các nhà thầu, phiên dịch viên làm việc cho các lực lượng quốc tế sẽ không bị truy cứu trách nhiệm. 

Ngày 19/8, Taliban đã tuyên bố thành lập Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan (Islamic Emirate of Afghanistan) chỉ 4 ngày sau khi lực lượng này nắm quyền kiểm soát Kabul và phần lớn lãnh thổ Afghanistan.

Liên Hợp quốc kêu gọi thông qua đối thoại để thành lập một chính phủ mới tại Afghanistan “thống nhất, bao hàm và đại diện cao, trong đó có sự tham gia đầy đủ, bình đẳng và ý nghĩa của phụ nữ”. Trong khi Liên minh châu Âu (EU), Mỹ và 18 quốc gia khác cũng ra tuyên bố chung kêu gọi Taliban bảo đảm an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái.

Một người phát ngôn của Taliban ngày 21/8 cho biết, lực lượng này dự kiến công bố cơ cấu chính phủ mới cho Afghanistan trong vài tuần tới.

Quan chức này cho biết: “Các chuyên gia luật pháp, tôn giáo và chính sách đối ngoại của Taliban đặt mục tiêu giới thiệu cơ cấu chính phủ mới trong vài tuần tới”. Theo người phát ngôn của Taliban, mô hình chính phủ mới của Afghanistan không hẳn là một nền dân chủ theo định nghĩa của phương Tây nhưng sẽ bảo vệ quyền của tất cả mọi người.

Theo quan chức này, Taliban sẽ tiếp tục tham vấn với các cựu lãnh đạo của Afghanistan, lãnh đạo các nhóm quân sự riêng lẻ. Trong các cuộc thảo luận hiện nay, Taliban đang thảo luận cách thức đảm bảo rằng, các lực lượng nước ngoài rút khỏi Afghanistan “một cách thân thiện”.

3. Nga cam kết đáp trả các lệnh trừng phạt mới của Mỹ liên quan dự án Dòng chảy phương Bắc 2

Ngày 21/8, Nga cam kết sẽ đưa ra các biện pháp đáp trả sau khi Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với một con tàu và 2 công ty của Nga liên quan tới dự án xây dựng tuyến đường ống Dòng chảy phương Bắc 2 vận chuyển khí đốt từ Nga sang Đức hiện sắp hoàn thành. 

Dòng chảy phương Bắc 2. Ảnh: Nord Stream 2.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nêu rõ, Moskva coi những hành động thù địch của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden là do thiếu ý chí chính trị và không sẵn lòng xây dựng mối quan hệ Mỹ - Nga trên cơ sở quan hệ đối tác. 

Trước đó, Đại sứ Nga tại Mỹ Anatoly Antonov ngày 20/8 đã lên tiếng cho rằng, các biện pháp trừng phạt của Washington đối với dự án đường ống khí đốt Dòng chảy phương Bắc 2 vi phạm luật pháp quốc tế. Ông nhấn mạnh, Mỹ luôn tìm cách ngăn cản sự phát triển hợp tác bình thường về năng lượng giữa Nga và châu Âu, đồng thời, cáo buộc rằng các hành động đơn phương của Mỹ là nhằm tạo lợi thế cạnh tranh cho các nhà cung cấp năng lượng và công nghệ của Washington. 

Trước đó cùng ngày 20/8, Tổng thống Joe Biden ký một sắc lệnh hành pháp cho phép chính quyền Washington áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một số đường ống xuất khẩu năng lượng của Nga.

Các biện pháp hạn chế cũng được áp dụng đối với một số công ty Nga bị Mỹ cáo buộc tham gia xây dựng dự án Dòng chảy phương Bắc 2 đưa khí đốt từ Nga sang Đức hiện sắp hoàn thành.

Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cho biết, nước này đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với 1  tàu và 2 cá nhân Nga có liên quan đến dự án này.

Mỹ công bố các lệnh trừng phạt trong bối cảnh Thủ tướng Đức Angela Merkel đang ở thăm Nga và dự án Dòng chảy phương Bắc 2, trị giá 11 tỷ USD đưa khí đốt từ Nga tới Đức, được cho sẽ là một trong những nội dung chính trong chuyến thăm.

4. Ấn Độ phê duyệt vaccine công nghệ ADN đầu tiên trên thế giới

Tổng cục Quản lý Dược phẩm Ấn Độ ngày 20/8 đã phê chuẩn giấy phép sử dụng khẩn cấp với vaccine ngừa COVID-19 ZyCoV-D do công ty Zydus Cadila nghiên cứu, sản xuất. Đây là vaccine COVID-19 thứ hai do doanh nghiệp Ấn Độ tự phát triển.

Thông báo của Cục Công nghệ Sinh học, thuộc bộ Khoa học Công nghệ Ấn Độ, ZyCoV-D là vaccine Covid-19 trên nền tảng ADN đầu tiên trên thế giới và do Ấn Độ tự phát triển có thể tiêm cho người trưởng thành và trẻ em trên 12 tuổi. Vaccine ZyCoV-D gồm 3 liều, khi được đưa vào cơ thể sẽ tạo ra protein đột biến của virus SARS-CoV-2 và tạo ra phản ứng miễn dịch.

Vaccine ZyCoV-D sử dụng một đoạn vật liệu di truyền từ virus chứa chỉ dẫn, dưới dạng ADN hoặc ARN, để tạo ra loại protein gai, cơ chế mà virus dùng để bám vào người, qua đó, kích hoạt phản ứng của hệ miễn dịch nhận ra và phản ứng lại. Khác với hầu hết các loại vaccine ngừa COVID-19 hiện có cần 1 đến 2 mũi, vaccine ZyCoV-D được chia thành 3 mũi. Zydus Cadila cho biết, loại vaccine này giữ được “trạng thái ổn định tốt” ở 25 độ C trong ít nhất 3 tháng.

Từ tháng 7, Zydus Cadila đã thông báo vaccine của hãng có hiệu quả trong việc chống lại các biến thể của virus SARS-CoV-2, đặc biệt là biến thể Delta. Hãng đặt mục tiêu sản xuất từ 100 triệu đến 120 triệu liều vaccine ZyCoV-D mỗi năm và đã bắt đầu tích trữ vaccine.

Đây là loại vaccine ngừa COVID-19 thứ 6 được cấp phép sử dụng tại Ấn Độ, nơi mới chỉ có 9,18% dân số được tiêm đủ liều vaccine.

Trong phiên giải trình tại khóa họp thường kỳ của Thượng viện Ấn Độ mới đây, Bộ trưởng Y tế Mansukh Mandaviya cho biết, nước này hy vọng vào khoảng tháng 10 và 11, sẽ có trên 4 công ty dược Ấn Độ bắt đầu sản xuất các dòng vaccine nội địa. Điều này sẽ giúp đáp ứng nhu cầu đang rất cao ở trong nước.

Minh Thư/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam (tổng hợp)