Tâm điểm báo chí

Sự kiện thế giới nổi bật tuần từ 18-24/10/2021

* Gia tăng căng thẳng trong quan hệ Nga - NATO; * Mỹ duy trì các đề xuất gặp vô điều kiện với Triều Tiên; * Các nước nhất trí nối lại đàm phán hạt nhân với Iran; * Nhiều nước nhất trí hợp tác với chính quyền mới ở Afghanistan.

  1. Gia tăng căng thẳng trong quan hệ Nga - NATO

Ngày 19/10, TASS dẫn thông báo của Người phát ngôn NATO Oana Lungescu cho biết, NATO đã nhận được thông báo của Nga về việc chấm dứt hoạt động của cơ quan đại diện ngoại giao nước này tại NATO và phái bộ liên lạc quân sự của NATO tại Moscow, đồng thời đóng cửa Văn phòng Thông tin của NATO ở Moscow. Bà Lungescu nhấn mạnh: “Chúng tôi rất tiếc về những bước đi này. Chính sách của NATO đối với Nga vẫn nhất quán. Chúng tôi đã tăng cường khả năng răn đe trước những hành động của Nga, đồng thời vẫn mở cửa đối thoại”.

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov thông báo các biện pháp đáp trả NATO. Ảnh: Reuters

Phản ứng “ăn miếng trả miếng” được Nga đưa ra sau khi NATO trục xuất 8 thành viên thuộc phái bộ Nga tại NATO hồi đầu tháng 10 này. Ngày 18/10, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov thông báo phái bộ ngoại giao của nước này tại NATO sẽ ngừng hoạt động từ ngày 1/11. Ngoài ra, các hoạt động của phái bộ liên lạc quân sự và Văn phòng Thông tin của NATO tại Moscow cũng sẽ bị đình chỉ. Người đứng đầu ngành Ngoại giao Nga nói thêm rằng, sự liên lạc giữa nước này và NATO có thể được duy trì thông qua Đại sứ Nga tại Bỉ. “Nếu NATO có một số vấn đề khẩn cấp, NATO có thể liên hệ với đại sứ của chúng tôi tại Bỉ", Ngoại trưởng Lavrov nói thêm. Trước đó, ngày 6/10, NATO thông báo giảm quy mô phái bộ Nga tại liên minh này từ 20 người xuống còn 10 người. Theo đó, 8 nhà ngoại giao trong số này bị NATO trục xuất với cáo buộc có các hành động thù địch và 2 vị trí còn trống bị hủy bỏ. NATO yêu cầu các nhà ngoại giao Nga rời trụ sở NATO ở Brussels (Bỉ) vào cuối tháng 10 này.

Quan hệ giữa Nga và NATO đã xấu đi nghiêm trọng kể từ sau cuộc xung đột ở miền Đông Ukraine vào năm 2014 sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea. Trong bối cảnh quan hệ giữa hai bên căng thẳng, Nga nhiều lần bày tỏ quan ngại về việc NATO triển khai các lực lượng gần biên giới nước này. Nga nhấn mạnh, nước này không tạo ra mối đe dọa cho các nước khác. Tuy nhiên, Moscow sẽ có phản ứng mạnh mẽ trước những hành động gây hấn, tạo nguy hiểm cho an ninh quốc gia.

Trên thực tế, đây không phải lần đầu tiên NATO cắt giảm số lượng thành viên trong phái bộ Nga. Theo người đứng đầu Bộ Ngoại giao Nga, NATO đã đơn phương cắt giảm số lượng nhân viên ngoại giao của phái bộ Nga tại Brussels hai lần (năm 2015 và 2018). Ông Lavrov nhấn mạnh, các động thái của NATO cho thấy liên minh này không quan tâm đến một cuộc đối thoại bình đẳng nhằm giảm leo thang xung đột quân sự và chính trị giữa hai bên. Hành động trục xuất 8 thành viên thuộc phái bộ Nga của NATO đang đi chệch hướng với tuyên bố gần đây của liên minh quân sự này về nỗ lực đối thoại với Nga. Ngay đầu tháng 10 này, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg tuyên bố sẵn sàng nối lại đối thoại với Nga. Theo quan điểm của Tổng thư ký NATO, điều quan trọng là đại diện các bên cần cùng ngồi vào bàn đối thoại, nhất là vào những thời điểm khó khăn và căng thẳng dâng cao. Cũng chính vì lẽ đó mà NATO tiếp tục mong đợi được tiến hành một vòng đối thoại có ý nghĩa với Moscow.

Việc NATO trục xuất các nhân viên ngoại giao Nga được xem như động thái “thêm dầu vào lửa”, dẫn đến việc Moscow buộc phải đưa ra biện pháp trả đũa tương xứng. Điều này đẩy căng thẳng giữa hai bên lên một nấc thang mới. Bình luận về những diễn biến trong quan hệ Nga-NATO, ông Andrey Kortunov, Tổng giám đốc Hội đồng Nga về các vấn đề quốc tế (RIAC) nhận định, không nên mong đợi về sự cải thiện quan hệ giữa Nga và NATO trong thời gian tới.

  1. Mỹ duy trì các đề xuất gặp vô điều kiện với Triều Tiên

Một ngày sau khi Bình Nhưỡng xác nhận đã phóng thành công tên lửa đạn đạo từ tàu ngầm, Mỹ tuyên bố vẫn duy trì các đề xuất gặp đại diện của Triều Tiên ở bất cứ thời gian, địa điểm nào và vô điều kiện.

Người dân Hàn Quốc theo dõi vụ phóng tên lửa của Triều Tiên ngày 19-10 trên kênh truyền hình YTN. Ảnh: SIPA.

Hãng thông tấn trung ương Triều Tiên (KCNA) ngày 20/10 đưa tin, Viện Hàn lâm Khoa học quốc phòng nước này đã thử nghiệm thành công một mẫu mới tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) một ngày trước đó. Đây là vụ thử tên lửa thứ 8 của Bình Nhưỡng kể từ đầu năm tới nay. Theo KCNA, SLBM kiểu mới được phóng từ tàu ngầm “8.24 Yongung”. Nguồn tin trên khẳng định, SLBM mới với công nghệ dẫn đường hiện đại sẽ đóng góp lớn vào việc đưa công nghệ quốc phòng của Triều Tiên lên tầm cao mới, đồng thời củng cố năng lực hoạt động của hải quân nước này.

Phản ứng trước vụ phóng tên lửa trên, Thư ký báo chí Nhà Trắng Jen Psaki cho biết, Mỹ vẫn sẵn sàng can dự trong vấn đề ngoại giao với Triều Tiên, đồng thời cho rằng việc nước này liên tục thử tên lửa gần đây đã nhấn mạnh đến nhu cầu cấp thiết xúc tiến đối thoại và thúc đẩy ngoại giao với quốc gia Đông Bắc Á này. Bà Psaki khẳng định, Mỹ vẫn duy trì các đề xuất gặp đại diện của Triều Tiên ở bất cứ thời gian, địa điểm nào và vô điều kiện. Bà kêu gọi Triều Tiên tham gia cuộc đối thoại bền vững và thực chất, đồng thời cho biết Washington đang tham vấn các nước đồng minh về tình hình hiện nay.

  1. Các nước nhất trí nối lại đàm phán hạt nhân với Iran

Hãng tin AP dẫn lời người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price cho biết, đặc phái viên phụ trách vấn đề Iran của Nhà Trắng Robert Malley cùng những người đồng cấp Anh, Pháp và Đức đã tham gia các cuộc tham vấn vào ngày 22/10, tại thủ đô Paris (Pháp). “Trong những cuộc tham vấn, các nước đã thống nhất quan điểm rằng cần phải nối lại tiến trình đàm phán tại thủ đô Vienna (Áo) sớm nhất có thể nhằm tiến tới khôi phục đầy đủ thỏa thuận hạt nhân Iran”, ông Price khẳng định.

Đại diện các bên tham gia đàm phán hạt nhân tại thủ đô Vienna (Áo). Ảnh: IRNA

Trong một tuyên bố, Bộ Ngoại giao Pháp nhấn mạnh rằng các cuộc thảo luận này diễn ra vào “thời điểm quan trọng” khi Pháp và các cường quốc khác trên thế giới đã sẵn sàng nối lại đàm phán tại Vienna. Ngoài ra, bộ này cũng nhấn mạnh, trong thời gian chờ đợi, Iran phải chấm dứt các hành vi vi phạm “nghiêm trọng chưa từng thấy” thỏa thuận hạt nhân, đồng thời cũng cần nối lại việc hợp tác đầy đủ, nhanh chóng với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA).

Những cuộc tham vấn trên được tổ chức sau chuyến thăm vùng Vịnh của đặc phái viên Malley với mục đích trao đổi quan điểm về vấn đề hạt nhân Iran cùng 3 quốc gia đồng minh trong khu vực là Qatar, Saudi Arabia và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE). Trước đó, vào đầu tháng 10 này, một số tín hiệu tích cực đã xuất hiện khi Ngoại trưởng Iran Hossein Amir-Abdollahian và người đồng cấp Mỹ Antony Blinken đưa ra những tuyên bố riêng rẽ nhưng đều đề cập đến khả năng về một chu kỳ đàm phán mới có thể được tiếp tục trong thời gian sớm.

Thỏa thuận hạt nhân lịch sử hay còn được gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) được ký giữa Iran và Nhóm P5+1 (gồm 5 Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc là Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc cùng với Đức) vào năm 2015. Tuy nhiên, đến năm 2018, Tổng thống Mỹ khi đó là ông Donald Trump đơn phương rút nước này khỏi JCPOA và tái áp đặt các lệnh trừng phạt Iran. Đáp lại, chính quyền Tehran dần thu hẹp nhiều cam kết của mình trong thỏa thuận, đồng thời tăng mức làm giàu urani. Sau khi lên nắm quyền tại Nhà Trắng vào hồi đầu năm nay, Tổng thống Joe Biden nhiều lần tuyên bố muốn “hồi sinh” JCPOA. Tuy vậy, dù đều tỏ rõ mong muốn quay trở lại tuân thủ thỏa thuận, chính quyền Washington và Tehran còn có những khác biệt về việc phía nào sẽ phải nhượng bộ trước.

Trong nỗ lực cứu vãn thỏa thuận hạt nhân, Iran và các cường quốc còn lại tham gia JCPOA là Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức đã nối lại đàm phán trực tiếp từ tháng 4/2021 tại Vienna trong khi Mỹ tham gia gián tiếp. Nội dung đàm phán chính bao gồm việc tháo gỡ những biện pháp trừng phạt của Mỹ, những cáo buộc vi phạm thỏa thuận của nước Cộng hòa Hồi giáo cũng như đưa Washington và Tehran cùng quay trở lại các cam kết đầy đủ trong thỏa thuận.

  1. Nhiều nước nhất trí hợp tác với chính quyền mới ở Afghanistan

Tờ Al jazeera cho hay, chính quyền mới của Afghanistan do Taliban lãnh đạo đã nhận được sự ủng hộ từ 10 quốc gia tại hội nghị quốc tế do Nga tổ chức vào giữa tuần này. Trong khi đó, Taliban cũng nhất trí hợp tác với các nước có tầm ảnh hưởng trong khu vực để giải quyết các mối đe dọa từ nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng đang trỗi dậy ở Afghanistan.

Hội nghị nói trên diễn ra ngày 20/10, ở thủ đô Moscow với sự tham gia của đại diện 10 nước, trong đó có cả Trung Quốc, Iran, Ấn Độ và Pakistan, cùng đại diện chính quyền Taliban. Trong khi đó, Mỹ thông báo không tham dự hội nghị vì “lý do hậu cần”, nhưng Washington khẳng định tham gia một hội nghị tương tự trong tương lai.

Tuyên bố được đưa ra sau Hội nghị cho biết, đại diện 10 quốc gia tham dự khẳng định sẵn sàng tiếp tục thúc đẩy an ninh ở Afghanistan để góp phần vào ổn định khu vực, đồng thời kêu gọi Taliban thực hiện các chính sách đối nội và đối ngoại ôn hòa, hợp lý, áp dụng các chính sách hữu nghị đối với các nước láng giềng. Bên cạnh đó, các nước cũng kêu gọi Taliban tôn trọng quyền của các nhóm người thiểu số, phụ nữ và trẻ em, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế cung cấp viện trợ nhân đạo và kinh tế khẩn cấp cho Afghanistan để người dân nước này có thể tái thiết đất nước sau xung đột.

S.A (Tổng hợp)/ Cổng TTĐT HNB VN