Sự kiện thế giới nổi bật tuần từ 2-8/12/2019

Chủ nhật, ngày 8 tháng 12 năm 2019 | 16:16:29

* Mâu thuẫn nội bộ phủ bóng NATO; * Trung Quốc “xuống thang” trong căng thẳng thương mại với Mỹ; * Nỗ lực cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran; * Quan hệ giữa Mỹ và Triều Tiên ngày càng căng thẳng.

1. Mâu thuẫn nội bộ phủ bóng NATO

Tổng thống Donald Trump trở thành tâm điểm tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở Anh hôm 4/12.Ảnh: Reuters

Ngày 3/12, Hội nghị Thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã chính thức diễn ra tại London - Vương quốc Anh. Cuộc họp của lãnh đạo các quốc gia thành viên Liên minh Bắc Đại Tây Dương diễn ra đúng dịp kỷ niệm 70 năm thành lập khối quân sự này. Kỷ niệm 70 năm thành lập nhưng có thể thấy, NATO lại đang chật vật tìm kiếm tiếng nói chung trong nhiều vấn đề. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa các nước thành viên NATO, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục phàn nàn rằng các nước thành viên không đóng góp đủ ngân sách cho quốc phòng. Hiện nay, mới chỉ có 8 trong tổng số 29 nước thành viên NATO đáp ứng yêu cầu dành 2% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho ngân sách quốc phòng.

Ngày 4/12, Hội nghị Thượng đỉnh NATO cũng đã kết thúc và ra Tuyên bố chung với một số nội dung mới nhưng hội nghị Thượng đỉnh kỷ niệm 70 năm thành lập NATO đã không che giấu được các bất đồng công khai giữa nhiều nước thành viên.

Một dẫn chứng là trong ngày họp cuối cùng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hủy bỏ cuộc họp báo và lên tiếng chỉ trích Thủ tướng Canada Justin Trudeau đã chế nhạo ông. Cùng với đó, ngay từ ngày đầu tiên của cuộc họp, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã đe dọa một phủ quyết kế hoạch phòng thủ của NATO xung quanh vấn đề coi các chiến binh người Kurd là khủng bố. Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ thông đồng với IS và ông cũng mô tả NATO đã “chết não”. Tổng thống Donald Trump đã phản ứng lại lời nhận xét này và tiếp tục kêu gọi các nước tăng chi tiêu quốc phòng.

Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg nhấn mạnh, hơn lúc nào hết trong lịch sử 70 năm của NATO, không phải một mối đe dọa bên ngoài, mà mâu thuẫn bên trong lại được coi là thách thức lớn nhất với NATO. Tuy nhiên, ông Stoltenberg khẳng định NATO là “liên minh thành công nhất trong lịch sử” và liên minh này đủ “nhanh nhạy, mạnh mẽ và thích ứng” để đối phó với những thách thức từ cả trong lẫn ngoài.

2. Trung Quốc “xuống thang” trong căng thẳng thương mại với Mỹ

Bộ Tài chính Trung Quốc ngày 6/12 dẫn quyết định của Chính phủ nước này về việc miễn thuế đối với mặt hàng đậu nành và thịt lợn của Mỹ nhưng không đưa ra số lượng chính xác các sản phẩm nhập khẩu.

Hai nước hiện vẫn chưa nhất quán về quy mô thỏa thuận mua hàng nông sản Mỹ của Trung Quốc. Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu Bắc Kinh mua 40 đến 50 tỷ USD nông sản Mỹ 1 năm.

Bắc Kinh đã áp thuế 25% đối với cả đậu nành và thịt lợn của Mỹ vào tháng 7/2018 như một biện pháp đối phó với thuế quan mà Washington áp dụng, đối với các cáo buộc rằng Trung Quốc đánh cắp và buộc chuyển giao tài sản trí tuệ của Mỹ cho các công ty Trung Quốc.

Đây được coi là một bước nhượng bộ của Trung Quốc khi thời hạn ngày 15/12 mà Mỹ tuyên bố sẽ áp thuế bổ sung đối với 156 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu của Trung Quốc đang đến gần, trong khi 2 bên vẫn chưa đạt được thỏa thuận giai đoạn 1 nhằm gỡ bỏ 15% thuế với Trung Quốc.

Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẵn sàng kéo dài cuộc chiến đến sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2020, và thậm chí giữ nguyên kế hoạch tăng thuế quan vào ngày 15/12 nếu các cuộc đàm phán thương mại không mang lại một thỏa thuận mà ông cho là hợp lý.

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đã kéo dài từ giữa năm ngoái đến nay với việc 2 nước áp thuế nhập khẩu lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa của nhau, gây náo loạn thị trường tài chính và kéo tụt niềm tin kinh doanh, tiêu dùng toàn cầu.

3. Nỗ lực cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran

    Ngày 6/12, các phái viên Anh, Pháp, Đức, Trung Quốc, Nga và Iran nhóm họp tại thủ đô Vienne của Áo nhằm tìm biện pháp cứu vãn thỏa thuận hạt nhân giữa các cường quốc và Iran ký năm 2015 còn có tên gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA). Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh các nước châu Âu đang “đau đầu” giữa nỗ lực cứu vãn thỏa thuận này và cách thức phản ứng trước việc Iran vi phạm các cam kết trong Kế hoạch hành động chung toàn diện.

Các cường quốc gây sức ép lên Iran ngững vi phạm thỏa thuận hạt nhân 2015 tại cuộc họp ở Áo ngày 6/12. Ảnh: PressTV.

Trong cuộc họp này, các cường quốc châu Âu yêu cầu Iran ngừng vi phạm Kế hoạch hành động chung toàn diện, nếu không Iran có thể đối mặt với các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, các cường quốc cũng nhất trí ngừng kích hoạt một cơ chế có thể gia hạn các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran.

Tuy vậy, phát biểu với các nhà báo sau cuộc họp tại thủ đô Viên của Áo, ông Phó Thông - Tổng cục trưởng Cục kiểm soát vũ khí thuộc Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi các nước châu Âu tham gia ký thỏa thuận hạt nhân năm 2015 gồm Anh, Pháp, Đức hay còn gọi là E3 cần kiềm chế để thực hiện các hành động làm phức tạp thêm tình hình. Theo ông Phó Thông, Trung Quốc không thể chắc chắn các nước có thể kiểm soát được tình hình và điều này có thể làm trầm trọng thêm căng thẳng.

Trong khi đó, Thứ trưởng ngoại giao Iran Seyed Abbas Araghchi cho rằng, ông nhận thấy sự nghiêm túc của các quốc gia trong việc tìm kiếm giải pháp thực tiễn cứu vãn thỏa thuận, song ông cũng thừa nhận vẫn còn có những vấn đề và trở ngại trong cách tiếp cận của các bên.

Các nhà phân tích cho rằng các cường quốc thế giới không muốn áp dụng bước đi mạo hiểm bằng cách kích hoạt cơ chế giải quyết tranh chấp, bởi một bước đi như vậy sẽ dẫn tới việc Liên Hợp quốc tái áp đặt lệnh trừng phạt lên Iran và hậu quả của nó sẽ là Iran rút khỏi thỏa thuận cũng như Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

4. Quan hệ giữa Mỹ và Triều Tiên ngày càng căng thẳng

    Giữa lúc các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Triều Tiên rơi vào bế tắc, Triều Tiên liên tiếp có những động thái và lời cảnh báo “không thể xem nhẹ” gửi tới Mỹ và các đồng minh.

Bãi phóng Sohae. Ảnh: CSIS.

Mới nhất, ngày 7/12, Triều Tiên tuyên bố các cuộc đàm phán hạt nhân “kéo dài” với Mỹ là không cần thiết và kèm theo đó là một vụ thử “rất quan trọng” được thực hiện thành công tại bãi phóng Sohae. Triều Tiên nhận định, kết quả vụ thử này sẽ giúp thay đổi vị thế chiến lược của Bình Nhưỡng trong tương lai gần.

Hôm 7/12, Hãng thông tấn trung ương Triều Tiên (KCNA) cho biết, kết quả vụ thử “rất quan trọng” tại bãi phóng Sohae đã ngay lập tức được trình lên Ban chấp hành trung ương Đảng Lao động nước này.

Hiện vẫn chưa rõ Triều Tiên đã thử nghiệm gì trong ngày 7/12; Bộ Quốc phòng Mỹ cùng giới chức Hàn Quốc và Nhật Bản cũng chưa đưa ra bất kỳ bình luận nào trước thông tin này.

Tuy nhiên, hãng tin Reuters dẫn lời giới phân tích cho rằng dường như đây không phải là vụ thử tên lửa mà chỉ là vụ thử “động cơ tên lửa”. Đáng chú ý hơn, Sohae là cơ sở thử nghiệm tên lửa và vệ tinh mà quan chức Mỹ từng khẳng định Bình Nhưỡng đã cam kết đóng cửa.

Thông tin về vụ thử nghiệm tại Sohae xuất hiện trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Triều gia tăng khi thời hạn 1 năm do Bình Nhưỡng đặt ra nhằm yêu cầu Washington thay đổi lập trường về phi hạt nhân hóa đơn phương và nhượng bộ về việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, sắp kết thúc. CNN nhận định, vụ thử nghiệm mới nhất là thông điệp rõ ràng của Triều Tiên muốn gửi tới Tổng thống Mỹ Donald Trump về “ngã rẽ mới”, một viễn cảnh xấu nhất sắp xảy ra.

Thêm vào đó, hôm 7/12, Đại sứ Triều Tiên tại Liên Hợp Quốc Kim Song cũng đã lên tiếng bác bỏ lời kêu gọi của Mỹ về việc tiến hành một cuộc đối thoại bền vững và ổn định, đồng thời khẳng định rằng, sự phi hạt nhân hóa đề xuất bởi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không còn trên bàn đàm phán. Theo Đại sứ Triều Tiên, Bình Nhưỡng không cần một cuộc đối thoại kéo dài với Mỹ.

Phản ứng trước tuyên bố của Triều Tiên, Tổng thống Mỹ Trump hôm 7/12 vẫn khẳng định, mối quan hệ giữa ông và Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un vẫn đang tốt đẹp và ông sẽ rất ngạc nhiên khi Bình Nhưỡng có các hành động mang tính thù địch.

Song Anh (Tổng hợp)/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam