Sự kiện thế giới nổi bật tuần từ 28/9-4/10/2020

Chủ nhật, ngày 4 tháng 10 năm 2020 | 16:30:11

* Tổng thống Mỹ Donald Trump và phu nhân mắc Covid-19; * Đàm phán EU và Anh hậu Brexit: Còn nhiều bất đồng; * Nguy cơ tái diễn xung đột thương mại xuyên Đại Tây Dương;

  1. Tổng thống Mỹ Donald Trump và phu nhân mắc Covid-19

Sáng ngày 2/10 (theo giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận, ông và Đệ nhất phu nhân Melania Trump đã có kết quả xét nghiệm dương tính với SARS-CoV-2 và đang tự cách ly. Thông báo đưa ra không lâu sau khi bà Hope Hicks - cố vấn cấp cao của Tổng thống được xác nhận mắc Covid-19. 

Vợ chồng Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: AP.

Theo ông Sean Conley - bác sĩ riêng của Nhà Trắng, cả Tổng thống Donald Trump và Đệ nhất phu nhân Melania Trump đều “đang trong tình trạng sức khỏe tốt”. Ông đồng thời bày tỏ sự tin tưởng rằng, Tổng thống vẫn có thể duy trì mọi công việc “mà không có sự gián đoạn” trong quá trình cách ly cùng vợ tại Nhà Trắng.

Tuy nhiên, vào tối 2/10 (giờ Mỹ), Tổng thống Donal Trump đã được chuyển tới Trung tâm Y tế quân đội quốc gia Walter Reed ở bang Maryland, gần thủ đô Washington. Theo các nguồn thạo tin cho biết, ông Trump bị sốt nhẹ, ho và nghẹt mũi.

Thông báo này là một đòn giáng thực sự đối với nhà lãnh đạo Mỹ khi chỉ còn hơn 1 tháng nữa là tới cuộc bầu cử Tổng thống. Câu hỏi bao trùm nước Mỹ hiện nay là liệu ông Donald Trump có thể tiếp tục chiến dịch tranh cử hay không, mà trước mắt là cuộc tranh luận trực tiếp lần thứ hai với ứng cử viên đảng Dân chủ Joe Biden vào ngày 15/10 tới?

Vào thời điểm chỉ còn hơn 1 tháng nữa là tới cuộc bầu cử Tổng thống (ngày 3/11), nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định sẽ sớm phục hồi: “Melania và tôi đã xét nghiệm dương tính với SARS-CoV-2. Chúng tôi sẽ bắt đầu quy trình cách ly và phục hồi ngay lập tức. Chúng tôi sẽ cùng nhau vượt qua”.

Ông Donald Trump không phải nhà lãnh đạo đầu tiên trên thế giới dương tính với SARS-CoV-2. Trước ông, Thủ tướng Anh - Boris Johnson và Tổng thống Brazil - Jair Bolsonaro cũng từng rơi vào tình huống tương tự, song cả 2 vẫn duy trì giám sát và điều hành hoạt động của chính phủ. Hơn nữa, nước Mỹ đã xây dựng một hệ thống “chốt an toàn” cho những trường hợp khủng hoảng vị trí lãnh đạo đất nước để các Tổng thống tạm thời bàn giao quyền lực cho Phó Tổng thống.

Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết, bà Hope Hicks cũng tiếp xúc gần với Phó Tổng thống Mike Pence. Hiện ông Mike Pence vẫn chưa có kết quả xét nghiệm dương tính với SARS-CoV-2, song nếu kịch bản tệ nhất này xảy ra, thì nguy cơ hỗn loạn gần như chắc chắn. Bởi theo Hiến pháp Mỹ, khi đó quyền điều hành đất nước sẽ tạm thời được bàn giao cho Chủ tịch Hạ viện - Nancy Pelosi thuộc đảng Dân chủ. Mâu thuẫn đảng phái về người tạm quyền theo hiến định có thể khiến cả bộ máy rơi vào hỗn loạn.

Thị trường chứng khoán Mỹ đã biến động ngay sau khi có thông báo về việc Tổng thống Donald Trump mắc Covid-19. Trong phiên giao dịch sáng 2/10, chỉ số công nghiệp Dow Jones đã giảm 1,7%, trong khi chỉ số tổng hợp S&P 500 cũng giảm 1,6%, còn đồng USD mất giá so với đồng yên của Nhật Bản. 

  1. Đàm phán EU và Anh hậu Brexit: Còn nhiều bất đồng 

Quan chức châu Âu hôm 1/10 cho hay, các nhà đàm phán của Vương quốc Anh và Liên minh châu Âu (EU) đã không thể thu hẹp khoảng cách trong vấn đề viện trợ chính phủ - yếu tố đang cản trở 2 bên đạt được thỏa thuận về quan hệ thương mại song phương hậu Brexit (chỉ việc nước Anh rời EU).

Hội nghị thượng đỉnh EU tại Brussels (Bỉ), ngày 17/7/2020. Ảnh: AFP/ TTXVN

Đây là vòng đàm phán thứ 9, cũng là vòng cuối cùng được lên kế hoạch thực hiện cho đến nay và các nhà lãnh đạo EU sẽ đánh giá lại tiến độ cuộc đàm phán tại hội nghị diễn ra trong 2 ngày 15-16/10. Giới quan sát cho biết, những bất đồng về trợ cấp doanh nghiệp, nghề cá và cách giải quyết tranh chấp đã “phủ bóng” lên các cuộc đàm phán giữa EU và Anh về thỏa thuận thương mại hậu Brexit. Trong khi đó, một đạo luật mới được đề xuất của Anh sẽ làm suy yếu thỏa thuận “ly hôn” trước đó với EU đã gây ra một cuộc khủng hoảng mới trong các cuộc đàm phán về vấn đề trên trong tháng 9/2020.

Ủy ban châu Âu - bên thay mặt cho tất cả thành viên của EU để đàm phán với Anh muốn London đồng ý với các quy tắc viện trợ chính phủ tương thích với các quy tắc mà EU hiện có. EU cũng muốn Anh có một cơ quan quản lý độc lập chuyên quyết định về vấn đề viện trợ của chính phủ. Đồng thời, EU muốn xây dựng một cơ chế giải quyết tranh chấp mới giữa EU và Anh, qua đó thành lập Ủy ban chung và Ban trọng tài để phân xử.

Tuy nhiên, một nhà ngoại gia EU cho hay, vấn đề là Anh không muốn đi theo hướng trên. Anh muốn lựa chọn các thủ tục “nhẹ nhàng” hơn cho các thỏa thuận thương mại tự do và Brussels sẽ không còn có tiếng nói gián tiếp trong chính sách về trợ cấp doanh nghiệp của nước này. 

Với quỹ thời gian đang thu hẹp dần, EU và Anh đang đối mặt với áp lực ngày một gia tăng để đi đến ký kết một thỏa thuận hậu Brexit nhằm tránh  rủi ro cho hoạt động thương mại song phương trị giá hàng nghìn tỷ euro mỗi năm.

  1. Nguy cơ tái diễn xung đột thương mại xuyên Đại Tây Dương 

Xung đột thương mại xuyên Đại Tây Dương sẽ không có dấu hiệu sớm hạ nhiệt và một phán quyết từ Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) có nghĩa là một đợt sóng thuế quan trả đũa mới có thể gây nguy hiểm cho sự phục hồi kinh tế ở cả Mỹ và Liên minh châu Âu.

Theo đó, ngày 30/9, Hội đồng giải quyết tranh chấp của WTO đã cho phép EU áp thuế đối với 4 tỷ USD hàng xuất khẩu của Mỹ để chống lại khoản viện trợ bất hợp pháp mà Chính phủ Mỹ dành cho nhà sản xuất máy bay Boeing. EU trước đó cho biết, sẽ hành động ngay lập tức để chống lại mức thuế 7,5 tỷ USD mà Washington áp lên hàng hóa châu Âu trong một vụ kiện riêng liên quan đến hãng máy bay Airbus có trụ sở tại Pháp. 

Ảnh minh họa. Nguồn: Foreign Policy

Quyết định của cơ quan trọng tài được đưa ra vào thời điểm “tế nhị”, với cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ chỉ còn hơn 1 tháng nữa sẽ diễn ra, trong bối cảnh Mỹ và Liên minh châu Âu đang vật lộn để phục hồi sau cuộc suy thoái do Covid-19 gây ra. Thuế quan của EU sẽ nhắm vào các nhà sản xuất than, nông dân và thủy sản, ngoài các nhà sản xuất máy bay, tất cả các ngành quan trọng về mặt chính trị đối với Tổng thống Donald Trump và các đồng minh đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Cato có trụ sở tại Washington nhận định, nếu 2 bên không thể giải quyết tranh chấp máy bay theo kiểu “ăn miếng, trả miếng” thì sẽ có một cuộc chiến thuế quan khác, với người tiêu dùng, nhà sản xuất ở cả 2 bên bị mắc kẹt và phải trả giá.

Một câu hỏi quan trọng hiện nay là, liệu EU sẽ nhanh chóng kích hoạt thuế quan chống lại Mỹ hay chờ đợi kết quả của cuộc bầu cử ngày 3/11. Nếu EU ngay lập tức đưa ra các mức thuế mới, nó có thể gây kích động chính quyền Tổng thống Trump, vốn tuyên bố rằng họ đã tuân thủ cắt giảm các khoản trợ cấp cho Boeing.

Nếu EU chờ đợi cho đến sau cuộc bầu cử ở Mỹ, có khả năng Brussels muốn tìm kiếm một đối tác đàm phán như ứng cử viên đảng Dân chủ - Joe Biden là người đã cam kết tìm cách kết thúc nhanh chóng “cuộc chiến thương mại” với châu Âu. Phán quyết của WTO chiếm 1/3 so với những gì EU yêu cầu, là bước ngoặt mới nhất trong cuộc xung đột kéo dài 16 năm giữa Boeing và Airbus. Và nó chỉ đại diện cho một trong số nhiều nguồn xung đột trong mối quan hệ thương mại giữa EU và Mỹ. 

Rắc rối bắt đầu vào năm 2018 khi chính quyền Tổng thống Trump viện dẫn các cân nhắc về an ninh quốc gia để áp thuế lên thép và nhôm nhập khẩu từ châu Âu. Với tư cách là đồng minh quân sự của Mỹ, EU đã phản ứng nhanh chóng trả đũa bằng các đòn thuế quan đánh vào hàng hóa của Mỹ, bao gồm các thương hiệu mang tính biểu tượng như xe máy Harley-Davidson Inc. và quần jean Levi Strauss & Co. Gần đây hơn, Mỹ đe dọa sẽ áp thuế đối với khoảng 2,4 tỷ USD các sản phẩm đặc trưng của Pháp, bao gồm rượu vang, pho mát, túi xách và đồ trang điểm nếu châu Âu tiếp tục kế hoạch thu thuế đối với các công ty kỹ thuật số như Facebook và Google.

Trong khi cả EU và Mỹ đều nói rằng, họ muốn đạt được một giải pháp cho tranh chấp máy bay, chính quyền Tổng thống Trump đã bác bỏ tất cả các yêu cầu trước đó của Brussels. Đại diện Thương mại Mỹ - Robert Lighthizer đang tìm kiếm 2 điều: Cam kết từ châu Âu chấm dứt trợ cấp cho Airbus và bồi thường bằng tiền. Vào tháng 7, Chính phủ Pháp và Tây Ban Nha đã sửa đổi các điều khoản của khoản vay viện trợ khởi động cho Airbus để phù hợp với các quy định của WTO. Chính quyền Tổng thống Trump đã bác bỏ động thái này là không đủ và cáo buộc chế độ trợ cấp của EU vẫn là bất hợp pháp. Nếu Mỹ và EU không thể đạt được thỏa thuận thì Cao ủy Thương mại EU - Valdis Dombrovskis đã cam kết sử dụng các khoản thuế mục tiêu, trừ khi có một thỏa thuận với Mỹ rằng, Mỹ cũng rút lại thuế quan.

Song Anh (Tổng hợp)/ Cổng TTĐT HNB VN