Sự kiện thế giới nổi bật tuần từ 29/7 – 4/8/2019

Chủ nhật, ngày 4 tháng 8 năm 2019 | 16:19:19

*Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 52 (AMM-52); *Hiệp ước Các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) chính thức bị khai tử; *Nỗ lực cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran; *Đàm phán Mỹ - Triều: còn nhiều cản trở.

1. Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 52 (AMM-52)

Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN chụp ảnh chung. Ảnh: TTXVN

Ngày 31/7/2019, trong Thông cáo chung được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 52 (AMM-52) tại Bangkok (Thái Lan), các Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của thúc đẩy tin cậy, tăng cường xây dựng lòng tin, đảm bảo hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không trên Biển Đông; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) một cách trọn vẹn.

Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN cũng hoan nghênh việc tiếp tục cải thiện quan hệ giữa ASEAN và Trung Quốc. Có được cải thiện khích lệ này là  bởi tiến bộ của các cuộc thương lượng thực chất, hướng tới việc sớm ký kết một Bộ Quy tắc ứng xử (COC) hiệu lực trong một tiến trình thời gian đã được nhất trí.

Các bộ trưởng nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì và thúc đẩy một môi trường có lợi cho các cuộc đàm phán COC; do đó hoan nghênh các biện pháp thực tế có thể làm giảm những căng thẳng và nguy cơ xảy ra tai nạn, hiểu nhầm và tính toán sai.

Thông cáo chung nêu rõ các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện các biện pháp xây dựng lòng tin và phòng ngừa nhằm tăng cường sự tin cậy và tin tưởng giữa các bên; đồng thời tái khẳng định tầm quan trọng của việc nêu cao luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.

Thông cáo chung khẳng định các bộ trưởng đã thảo luận về tình hình ở Biển Đông, trong đó một số bộ trưởng đã bày tỏ lo ngại về các hoạt động cải tạo đảo và những vụ việc “va chạm nghiêm trọng” trong khu vực đã làm xói mòn lòng tin cũng như sự tin tưởng, làm gia tăng căng thẳng và có thể phá hoại hòa bình, an ninh và ổn định trong khu vực. Các bộ trưởng tái khẳng định sự cần thiết tăng cường sự tin tưởng, kiềm chế tiến hành các hoạt động và tránh những hành động có thể làm phức tạp thêm tình hình, theo đuổi việc giải quyết hòa bình các tranh chấp phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.

2. Mỹ và Nga chính thức rút khỏi INF

Mỹ đã tuyên bố chính thức rút khỏi Hiệp ước Các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) từ ngày 2/8/2019. Đồng thời, Bộ Ngoại giao Nga cũng xác nhận chấm dứt hiệu lực của hiệp ước INF vốn được hai nước ký hồi tháng 12-1987. Bước đi này của hai cường quốc hạt nhân đã khiến hiệp ước INF chính thức bị “khai tử”.

Hiệp ước INF được Mỹ và Liên Xô cũ ký ngày 8-12-1987 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1-6-1988 (ảnh tư liệu).

Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF), còn gọi là Hiệp ước thủ tiêu tên lửa tầm ngắn và tầm trung, vốn được coi là biểu tượng dẫn tới việc chấm dứt kỷ nguyên Chiến tranh Lạnh, được lãnh đạo Liên Xô và Mỹ ký ngày 8/12/1987. INF là thỏa thuận kiểm soát vũ khí đầu tiên và duy nhất đến nay loại bỏ hoàn toàn một loại vũ khí hạt nhân, khi yêu cầu hai cường quốc thủ tiêu các tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình trên mặt đất có tầm bắn 500-5.500 km, nhất là loại tên lửa tầm trung có thể thực hiện đòn tấn công hạt nhân mang tính hủy diệt trên toàn lãnh thổ châu Âu trong thời gian chỉ chưa đầy 6 phút, khiến quốc gia bị tấn công gần như không có cơ hội đáp trả.

Tháng 2/2019, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ ngừng các nghĩa vụ trong khuôn khổ hiệp ước INF với Nga và bắt đầu tiến trình rút khỏi hiệp ước này. Để đáp trả lại Mỹ, Nga cũng thông báo sẽ rút khỏi INF trong vòng 6 tháng. Căng thẳng về INF khiến nhiều nước trên thế giới quan ngại. Một loạt quốc gia và tổ chức quốc tế đã kêu gọi Nga - Mỹ đối thoại để "đảo ngược" quyết định trên và tránh một cuộc chạy đua vũ trang mới.

3. Nỗ lực cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran

Đại diện các quốc gia còn lại trong thỏa thuận hạt nhân Iran 2015, còn gọi là Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) gồm Anh, Pháp, Đức, Trung Quốc, Nga và Iran sau cuộc họp khẩn tại Vienna (Áo) ngày 28/7/2019 đã "tái khẳng định tiếp tục cam kết duy trì JCPOA".

Toàn cảnh cuộc họp giữa đại diện các nước Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Đức và Iran nhằm thảo luận các biện pháp cứu vãn thỏa thuận, còn gọi là JCPOA, tại Vienna, Áo, ngày 28/7/2019. Ảnh: AFP/ TTXVN

Tuy nhiên, giống như cuộc họp đầu tiên ở thủ đô của nước Áo cách đây 1 tháng không đạt đột phá nào, hội nghị lần này cũng chưa thực sự mang lại điều gì mới mẻ, chưa thấy khả năng thế bế tắc sớm được tháo gỡ để cứu thỏa thuận đang "thoi thóp".

Cuộc họp này diễn trong bối cảnh đặc biệt, không chỉ căng thẳng Mỹ-Iran tiếp tục leo thang chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, mà cả Anh, một bên tham gia JCPOA, cũng đã lao vào cuộc tranh cãi với Tehran sau khi hai bên bắt giữ tàu chở dầu của nhau. Mặc dù đều tuyên bố không muốn đối đầu, song cả Iran và Anh đều chưa tỏ thái độ nhân nhượng. Căng thẳng giữa Anh và Iran càng khiến cơ hội đạt được thỏa thuận giữa các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) tham gia JCPOA với Tehran trở nên khó khăn thêm.   

Tuyên bố mới của Iran về con số 24 tấn urani đã làm giàu có thể là một động thái cảnh báo từ phía Tehran rằng nếu các nước châu Âu tiếp tục chậm trễ và để Iran một mình chống đỡ các biện pháp trừng phạt từ Washington, thì JCPOA cuối cùng sẽ chỉ còn là dĩ vãng. Thực tế thì nội dung cốt lõi của JCPOA là Iran hạn chế chương trình hạt nhân để đổi lấy việc quốc tế ngừng các biện pháp trừng phạt, hướng tới bình thường hóa quan hệ kinh tế.

4. Đàm phán Mỹ - Triều: còn nhiều cản trở

Quân đội Hàn Quốc ngày 2/8/2019 cho biết, Triều Tiên vừa bắn các vật thể tầm ngắn chưa xác định vào vùng biển phía Đông nước này. Như vậy, chỉ trong vòng hơn một tuần, Triều Tiên đã ba lần phóng các vật thể bay mà Hàn Quốc cho là tên lửa đạn đạo.

Người dân theo dõi về vụ phóng vật thể bay của Triều Tiên qua truyền hình ở nhà ga Seoul, Hàn Quốc ngày 31/7/2019. Ảnh: AFP/TTXVN

Các vụ phóng ngày 25/7/2019 và 31/7/2019 diễn ra trong bối cảnh Triều Tiên và Mỹ vẫn chưa thể tổ chức cuộc đối thoại phi hạt nhân hóa ở cấp chuyên viên như lãnh đạo hai nước đã nhất trí tại cuộc gặp bất ngờ ở làng đình chiến Panmunjom cuối tháng Sáu, được cho là động thái nhằm thúc ép Washington sớm có hành động cụ thể.

Tương tự như hai vụ phóng vật thể bay trong vòng 5 ngày hồi tháng 5 vừa qua tại cùng một địa điểm, khi đàm phán phi hạt nhân hóa giữa Mỹ và Triều Tiên lâm vào bế tắc, động thái liên tiếp thử nghiệm "vũ khí chiến thuật" lần này, như thông báo của Triều Tiên, thể hiện Bình Nhưỡng không hài lòng với những diễn biến gần đây trên bán đảo Triều Tiên. Sau cuộc gặp giữa nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un và Tổng thống Mỹ Donald Trump chiều 30/6 ở Panmunjom, bất chấp những tuyên bố mang tính lạc quan và tín hiệu thiện chí của hai nhà lãnh đạo, tiến trình đàm phán hạt nhân vẫn chưa thể khởi động lại.

Kéo theo đó, Triều Tiên tiếp tục hứng chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ; Washington và đồng minh Hàn Quốc tiếp tục tổ chức tập trận chung, như cuộc tập trận chung 19-2 Dong Maeng (Đồng Minh) vào tháng 8 tới, bất chấp Triều Tiên vẫn coi những cuộc diễn tập như vậy là hành động chuẩn bị cho cuộc xâm lược Bình Nhưỡng, nhất là trong bối cảnh hai miền Triều Tiên về lý thuyết vẫn đang trong tình trạng chiến tranh. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Triều Tiên tuyên bố: "Trong khi đang nỗ lực dàn xếp các cuộc đàm phán cấp chuyên viên sau cuộc gặp thượng đỉnh tại Panmunjom, Mỹ lại lên kế hoạch tập trận chung với Hàn Quốc… vi phạm tinh thần của thỏa thuận đạt được tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều lần đầu tiên” ở Singapore hồi tháng 6/2018. Phía Triều Tiên nhấn mạnh rằng Bình Nhưỡng sẽ không còn lý do gì để thực hiện các cam kết đã đưa ra nếu Washington không tôn trọng các cam kết của mình.

Có một thực tế rằng, dù các nỗ lực ngoại giao hạt nhân chưa đạt tiến triển trong thời gian gần đây, nhưng cả Tổng thống Mỹ và nhà lãnh đạo Triều Tiên cho biết vẫn duy trì quan hệ cá nhân tốt đẹp và vẫn tuyên bố mong muốn tiếp tục đối thoại. Đây là cơ sở để tin rằng vấn đề hạt nhân trên bán đạo Triều Tiên vẫn chưa vượt quá "quỹ đạo ngoại giao". Tuy nhiên, bối cảnh tình hình chính trị nội bộ phức tạp ở Mỹ, những khó khăn nội tại của Triều Tiên khi kinh tế bị o ép, lập trường khác biệt và những mâu thuẫn đan xen... đều có thể trở thành "lực cản" lớn, khiến triển vọng khởi động lại đối thoại giữa hai bên vẫn khá mờ mịt./.

Song Anh (Tổng hợp)/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam