Tác phẩm đoạt giải C "Giải Báo chí Quốc gia 2018": Hà Nội 10 năm tôi kể (Bài 5)

Thứ sáu, ngày 19 tháng 7 năm 2019 | 14:24:30

Mở rộng địa giới hành chính đồng nghĩa với mở rộng sự hội nhập, giao thoa giữa ba vùng văn hóa lớn: Thăng Long - Hà Nội, xứ Đoài, Sơn Nam Thượng mang đến cho Hà Nội nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đặt ra những thách thức về bảo tồn, phát huy giá trị di sản sao cho xứng tiềm năng và hơn hết là không bị "vênh" về nếp sống ứng xử. Hà Nội đã từng bước giải bài toán cộng hưởng và phát triển ấy một cách bài bản, chắc chắn.

>> Chương 5: Cộng hưởng và lan tỏa

Giao thoa và cộng hưởng

Cách đây 10 năm, nhiều chuyên gia văn hóa và không ít người dân đã bày tỏ sự lo ngại, băn khoăn về việc hợp nhất của ba vùng văn hóa, vốn đã nổi tiếng và có những điểm khác biệt. Nếu như Thăng Long - Hà Nội có nét riêng là văn hóa đô thị, thể hiện ở cung cách ứng xử của người Kẻ Chợ, thì văn hóa xứ Đoài lại nổi bật ở nét tinh khôi, bình dị của văn hóa làng, xã. Tương tự, Sơn Nam Thượng - một gạch nối văn hóa kinh kỳ với vùng văn hóa Sơn Nam rộng lớn nhiều giá trị phong phú, độc đáo.

Nói về những đổi thay trong đời sống nghệ thuật của Hà Nội trong 10 năm qua, nghệ sĩ Nguyễn Quang Long, thành viên của nhóm Xẩm Hà Thành cho rằng, văn hóa Thăng Long và xứ Đoài có mối quan hệ gắn bó mật thiết, trong đó có nhiều nét tương đồng nhưng cũng có những nét riêng biệt khó trộn lẫn. Bởi thế, khi hợp nhất hai địa phương, đời sống văn hóa của người Hà Nội thêm phần phong phú hơn, được tiếp cận nhiều giá trị tinh thần mang tính bền vững. Sáng tạo của nghệ sĩ vì thế mà thăng hoa, sâu sắc hơn.

Thời gian đã minh chứng việc mở rộng địa giới hành chính giúp Hà Nội thêm "giàu có" hơn khi sở hữu vốn di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đồ sộ, phong phú. Trước tháng 8-2008, Hà Nội có 1.952 di tích. Sau khi mở rộng, Hà Nội trở thành địa phương có số lượng di tích, di sản nhiều nhất cả nước với 5.922 di tích lịch sử văn hóa, trong đó có 1 di sản văn hóa thế giới, 14 di tích quốc gia cấp đặc biệt, 1.164 di tích cấp quốc gia, 1.325 di tích cấp thành phố.

Khối lượng di sản văn hóa phi vật thể của Hà Nội cũng "đầy đặn" hơn với 1.793 di sản, trong đó có 3 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO công nhận là Ca trù; Hội Gióng tại đền Phù Đổng và đền Sóc; nghi lễ và trò chơi kéo co. Những con số đó cho thấy, dòng chảy văn hóa các vùng khi hòa vào nền văn hóa chung của Hà Nội đã tạo nên sự cộng hưởng, lan tỏa tốt đẹp.

Giàu có và thịnh vượng

Hà Nội giờ đây có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch văn hóa - đó là điều không thể phủ nhận. Ngành Du lịch đã phát triển nhanh, lượng khách du lịch tăng trung bình 12%/năm; Hà Nội tiếp tục khẳng định là một trung tâm du lịch lớn, chiếm gần 40% lượng khách du lịch quốc tế của cả nước. Khách quốc tế tăng nhanh, từ 1,3 triệu lượt năm 2008 tăng lên 4,95 triệu lượt năm 2017 (gấp 3,8 lần).

Nếu như trước kia, khi đến Thăng Long - Hà Nội, du khách chỉ hay nhắc đến các di tích như: Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chùa Một Cột, chùa Trấn Quốc, đền Quán Thánh, Cổ Loa… Nay, Hà Nội có thêm nhiều điểm đến hấp dẫn, nức tiếng cả nước như: Chùa Hương, chùa Thầy, làng cổ Đường Lâm, làng lụa Vạn Phúc và hàng loạt các làng nghề truyền thống ở các huyện Thanh Oai, Thường Tín, Phú Xuyên...

Nhưng Hà Nội ngày nay đâu chỉ "giàu" các điểm tham quan tĩnh. Du khách đến đây còn bị níu chân bởi nhiều loại hình biểu diễn văn hóa truyền thống được thổi sức sống mới.

Về chùa Thầy (xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai), chúng tôi được giao lưu với những nông dân trực tiếp tham gia biểu diễn trong vở diễn thực cảnh đồ sộ nhất ở khu vực phía Bắc. Họ phấn khởi kể về những thay đổi của làng quê và cuộc sống của chính mình. Bà Nguyễn Thị Soạn đã sắp tuổi thất thập. Ở độ tuổi ấy, nhiều người chọn ở nhà vui vầy cùng con cháu, còn bà chọn làm… nghệ sĩ.

Bà Soạn từ tốn bảo, đất chùa Thầy, Sài Sơn nay có nhiều đổi khác. Từ khi Hà Nội - Hà Tây nhập thành một, nhiều thứ thay đổi, rõ nhất là đường sá về chùa Thầy tiện lợi hơn, du khách nườm nượp kéo về. Bởi thế, bà con có đời sống tốt hơn hẳn trước, vì ngoài làm nông, họ còn biết làm dịch vụ du lịch để nâng cao thu nhập.

Anh Trần Minh Tuấn, một nông dân và là nghệ sĩ múa rối "chính hiệu" ở chùa Thầy bộc bạch, những người nông dân như anh cảm nhận rõ nét sự thay đổi của làng quê so với trước đây. Người Sài Sơn đã biết làm du lịch, rối nước Sài Sơn giờ không chỉ đơn thuần biểu diễn cho bà con làng xóm vào mỗi dịp lễ hội, mà đã được nâng cấp thành sản phẩm độc đáo, hấp dẫn du khách gần xa.

Văn hóa Thăng Long, văn hóa xứ Đoài và Sơn Nam Thượng vốn đã có sự đồng hành, giao thoa từ hàng nghìn năm lịch sử, khi về "một nhà", các vùng văn hóa ấy tiếp tục tương hỗ, thúc đẩy nhau cùng phát triển và từng bước kết tinh thành nhiều giá trị văn hóa mới. Và văn hóa Hà Nội giờ đây lại càng giàu có, thịnh vượng hơn, lan tỏa ngày càng mạnh mẽ, tạo nền tảng tinh thần vững chắc trong mỗi bước đi lên của Thủ đô.

Theo: Nhóm PV/ Báo Hà Nội mới, Hội Nhà báo thành phố Hà Nội