Thế giới tuần qua: Nguy cơ gián đoạn tiến trình hòa bình

Chủ nhật, ngày 20 tháng 5 năm 2018 | 23:29:23

*Triển vọng phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên bất ngờ xấu đi;
*Mỹ “thêm dầu vào lửa” ở Trung Đông;
*Gian nan cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran;
*Gia tăng số người tị nạn vì nội chiến.

Triển vọng phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên bất ngờ xấu đi

Triều Tiên đe dọa hủy cuộc gặp Thượng đỉnh Mỹ Triều. (Ảnh: Getty Images)

Trong bối cảnh Triều Tiên và Hàn Quốc vừa kết thúc tốt đẹp hội nghị thượng đỉnh liên Triều và hướng tới cuộc gặp thượng đỉnh lịch sử Mỹ - Triều, dự kiến diễn ra vào ngày 12/6/2018 tới tại Singapore. Nhưng ngày 16/5/2018, Bình Nhưỡng đã bất ngờ thông báo quyết định hủy cuộc hội đàm cấp cao cùng ngày với Hàn Quốc, đồng thời cảnh báo có thể sẽ hủy bỏ hội nghị thượng đỉnh với Mỹ.

Động thái này được cho là đã "dội gáo nước lạnh" lên những nỗ lực và thiện chí của các nước trong thời gian qua, đồng thời đe dọa triển vọng tạo bước ngoặt cho tiến trình phi hạt nhân hóa trên bán đảo Triều Tiên. Mặc dù trước đó, Triều Tiên đã công bố quy trình phá bỏ và đóng cửa bãi thử hạt nhân Punggye-ri.

Lý do được Bình Nhưỡng đưa ra đó là việc Washington và Seoul tiếp tục tiến hành cuộc tập trận thường niên Thần Sấm. Bên cạnh đó, việc Washington muốn áp dụng "mô hình Libya" cho Triều Tiên, cũng khiến Bình Nhưỡng tức giận. Tổng thống Mỹ Donald Trump sau đó đã lên tiếng phủ nhận thông tin này.

Bình Nhưỡng còn tuyên bố nước này không bao giờ từ bỏ chương trình hạt nhân để đổi lấy hợp tác thương mại với Mỹ. Về vấn đề này, lập trường quan điểm giữa Triều Tiên và Mỹ còn đang rất khác biệt. Bình Nhưỡng cho rằng tiến trình phi hạt nhân hóa phải diễn ra tuần tự theo từng bước, có đi có lại, mỗi một nhượng bộ đưa ra phải có sự bồi hoàn tương xứng. Quan điểm này được Trung Quốc và Hàn Quốc ủng hộ. Trong khi đó, Mỹ có chủ trương hoàn toàn trái ngược, đó là tiến trình phi hạt nhân hóa phải được tiến hành toàn diện, nhanh chóng, có thể kiểm chứng và không thể đảo ngược.

Mỹ “thêm dầu vào lửa” ở Trung Đông

Thánh địa Jerusalem ở Trung Đông chưa bao giờ yên tĩnh với vô vàn cuộc tranh chấp diễn ra từ hàng thế kỷ qua, nay tiếp tục trở thành tâm điểm xung đột sau khi ngày 14/5/2018, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chính thức công nhận thành phố Jerusalem là thủ đô của Israel bằng động thái chuyển Đại sứ quán của nước này từ Tel Aviv tới đây.

Đại sứ quán Mỹ tại Jerusalem khai trương ngày 14/5. (Ảnh: Fox News)

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Liên đoàn Arab đã tiến hành họp khẩn. Nhiều nước trong đó có cả các đồng minh của Mỹ đã phản đối động thái trên của Mỹ.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan chỉ trích quyết định của Mỹ là bất chấp "lẽ phải và công lý" và coi thường cộng đồng quốc tế.

Tổng thống Palestine gọi đây là "cú tát vào mặt" người Palestine và thế giới Arab, cho rằng Mỹ không còn được coi là bên hòa giải công bằng tại Trung Đông.

Các lãnh đạo Hồi giáo của Ai Cập cũng chỉ trích quyết định trên của Mỹ, coi đây là hành động khiêu khích tới 1,5 tỷ tín đồ Hồi giáo trên toàn thế giới.

Trong khi đó, hàng chục nghìn người Palestine đã tuần hành và xảy ra đụng độ với lực lượng Israel tại Gaza. Ít nhất 58 người Palestine thiệt mạng và hơn 2.700 người bị thương. Palestine đã quyết định đệ đơn kiện Israel vi phạm tội ác chiến tranh lên Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) liên quan tới các hoạt động xây dựng khu định cư ở các phần đất bị chiếm đóng.

Việc Mỹ chính thức mở Đại sứ quán tại Jerusalem và bạo lực bùng phát tại Gaza còn khơi mào cho một cuộc chiến ngoại giao giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Israel. Ngày 15/5/2018, Thổ Nhĩ Kỳ đã yêu cầu Đại sứ Israel tại Ankara và Tổng lãnh sự Israel tại thành phố Istanbul rời khỏi Thổ Nhĩ Kỳ. Đáp lại, Israel cũng đề nghị Lãnh sự Thổ Nhĩ Kỳ tại Jerusalem rời khỏi nước này trong một khoảng thời gian không xác định.

Vấn đề quy chế của thành phố Jerusalem vẫn luôn là trung tâm của cuộc xung đột Israel-Palestine. Israel chiếm đóng khu vực Đông Jerusalem năm 1967, sau đó sáp nhập vùng đất này và toàn bộ thành phố Jerusalem vào lãnh thổ của mình. Cộng đồng quốc tế không công nhận chủ quyền của Israel đối với Đông Jerusalem, trong khi người Palestine luôn xác định Đông Jerusalem là thủ đô của Nhà nước Palestine trong tương lai.

Gian nan cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran

Lãnh đạo Pháp, Anh và Đức cùng thể hiện cam kết duy trì thỏa thuận hạt nhân Iran. (Ảnh: Reuters)

“Nếu Iran ở lại thỏa thuận, chúng tôi cũng sẽ ở lại”, đó là tuyên bố của đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh EU Federica Mogherini trong cuộc gặp với Ngoại trưởng Iran và các ngoại trưởng: Anh, Pháp, Đức.

Các nhà lãnh đạo EU đã nhất trí về một cách tiếp cận chung của khối này để duy trì JCPOA, khẳng định sẽ luôn ủng hộ JCPOA nếu như Iran tôn trọng thỏa thuận này. EU cũng nhất trí duy trì quan hệ hợp tác kinh tế với Iran và bảo vệ các doanh nghiệp châu Âu chịu ảnh hưởng tiêu cực do quyết định của Mỹ rút khỏi JCPOA và trừng phạt Tehran.

Theo đó, một kế hoạch kinh tế gồm 9 điểm đã được đưa ra nhằm tạo điều kiện cho phép Tehran tiếp tục bán sản phẩm dầu khí ra thị trường quốc tế, giao dịch ngân hàng, duy trì các tuyến đường hàng không, hàng hải, đồng thời cấp tín dụng xuất khẩu và hỗ trợ đầu tư. Một trong những giải pháp để thực hiện được ý tưởng này là các công ty châu Âu phải chuyển từ giao dịch bằng USD, vốn chiếm tới 90% giao dịch tài chính quốc tế, sang dùng đồng euro, trong các thương vụ mua bán dầu với Iran.  

Gia tăng số người tị nạn vì nội chiến

Năm 2017 ghi nhận số người buộc phải rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn ngay trên chính đất nước mình do bạo lực và xung đột lên mức cao nhất trong 10 năm, với 11,8 triệu người.

Người tị nạn Syria ở Cyprus. (Ảnh:China News).

Theo báo cáo của Trung tâm kiểm soát di trú nội địa (IDMC) và Hội đồng tỵ nạn Na Uy (NRC) công bố tại Geneva, Thụy Sĩ ngày 15/5/2018, con số này tăng gần gấp 2 lần so với 6,9 triệu người rơi vào tình cảnh tương tự của năm 2016.

Báo cáo cho biết khoảng 76% số các trường hợp phải rời bỏ nhà cửa lánh nạn trong năm 2017 tập trung tại 10 nước, bao gồm Syria, CHDC Congo và Iraq (hơn 50%).

Tại Syria, số người rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn trong năm 2019 là 2,9 triệu người, trong đó có nhiều người phải đi lánh nạn tới 2 đến 3 lần, nâng tổng số người đi lánh nạn ở nước này là 6,8 triệu người.

Với con số thống kê nêu trên, hiện trên toàn thế giới có 40 triệu người rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn do nội chiến và tình trạng bạo lực tràn lan.

Giám đốc IDMC Alexandra Bilak cảnh báo con số thực tế có thể còn cao hơn bởi các thông tin liên quan đến 8,5 triệu người được cho là đã trở về nhà hoặc tái bố trí nơi ở vẫn chưa thể cập nhật đầy đủ.

Cũng trong báo cáo trên, các cơ quan chức năng thống kê trong năm 2017, có khoảng 18,8 triệu người tại 135 quốc gia trên thế giới buộc phải rời bỏ nhà cửa do thiên tai như lũ lụt, bão, lốc xoáy. Trung Quốc, Philippines, Cuba và Mỹ là những nước chịu tổn hại nặng nề nhất.

Cộng hai con số thống kê trên, thế giới trong năm 2017 mỗi ngày chứng kiến 80.000 người đi lánh nạn trên chính đất nước mình. Đây là một con số đáng báo động, làm gia tăng gánh nặng lên các chính phủ và các cơ quan cứu trợ nhân đạo quốc tế./.

Hồng Vân (tổng hợp)/ Cổng Thông tin điện tử Hội Nhà báo Việt Nam