Thêm nhiều lựa chọn cho người tham gia Bảo hiểm xã hội tự nguyện

Thứ năm, ngày 21 tháng 11 năm 2019 | 10:2:15

Các đề xuất mới nhằm thu hút người lao động đến với chính sách Bảo hiểm xã hội tự nguyện (BHXHTN) thông qua việc bổ sung chế độ thai sản, ốm đau và trợ cấp gia đình/trẻ em. Sắp tới đây, người tham gia BHXHTN sẽ có thêm nhiều lựa chọn khi Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB-XH) vừa có đề xuất bổ sung 3 gói BHXHTN mới bên cạnh chế độ hiện hành. Với ưu điểm là ngắn hạn và linh hoạt, người tham gia BHXHTN có thể thụ hưởng sau thời gian ngắn chứ không phải chờ tới nhiều năm.

Ảnh minh họa. (IT)

Ba gói BHXHTN ngắn hạn và linh hoạt

Bộ LĐ-TB-XH vừa có tờ trình Chính phủ về việc thực hiện thí điểm 3 gói BHXHTN ngắn hạn và linh hoạt. Thứ nhất, gói BHXHTN hiện hành bổ sung chế độ thai sản. Đề xuất về gói này được thiết kế trên cơ sở của chính sách BHXHTN hiện hành (chế độ hưu trí và tử tuất) bổ sung quyền lợi về thai sản khi người lao động (NLĐ) sinh con. NLĐ khi tham gia sẽ được hưởng chế độ nếu đủ điều kiện đóng BHXHTN từ đủ 12 tháng trở lên và không được nhận BHXH 1 lần.

Thứ hai, gói BHXHTN hiện hành bổ sung chế độ ốm đau. Gói BHXHTN này được thiết kế trên cơ sở của chính sách BHXHTN hiện hành (chế độ hưu trí và tử tuất) bổ sung quyền lợi được hưởng khi NLĐ gặp rủi ro ốm đau (tối đa 30 ngày trong 1 năm) với điều kiện NLĐ đang đóng BHXHTN và không được nhận BHXH 1 lần.

Thứ ba, gói BHXHTN hiện hành bổ sung chế độ trợ cấp gia đình, trẻ em. Gói này được thiết kế trên cơ sở của chính sách BHXHTN hiện hành (chế độ hưu trí và tử tuất) bổ sung quyền lợi được hưởng khi NLĐ tham gia BHXHTN có con dưới 6 tuổi (được hưởng trợ cấp hằng tháng bằng 350.000 đồng/con cho đến khi con đủ 6 tuổi) với điều kiện NLĐ đang đóng BHXHTN và không được nhận BHXH 1 lần.

Đánh giá về ưu điểm của gói BHXHTN hiện hành bổ sung chế độ thai sản, Bộ LĐ-TB-XH cho rằng, có thể thu hút sự tham gia của nhóm NLĐ đang trong độ tuổi sinh đẻ, NLĐ có nhiều nguy cơ gặp rủi ro ốm đau, đáp ứng được một phần nhu cầu trước mắt, gia tăng tính hấp dẫn của chính sách BHXHTN...

Ông Trần Hải Nam - Phó Vụ trưởng Vụ BHXH (Bộ LĐ-TB-XH) cho biết, 2008 là năm đầu tiên triển khai chính sách BHXHTN chỉ có 6.100 người đăng ký tham gia. Đến năm 2018, có khoảng 270.000 người tham gia BHXHTN và đến tháng 11/2019, số người tham gia BHXH đạt khoảng 500.000 người (chiếm khoảng 0,9% so với lực lượng lao động trong độ tuổi). Với nhóm tham gia BHXHTN, số thu tăng 1,7 lần từ 743 tỉ đồng năm 2014 lên 1.271 tỉ đồng năm 2018.

BHXHTN cần tăng tính hấp dẫn

Theo các chuyên gia, chế độ BHXH tự nguyện đã giúp cho những NLĐ tự do, tự tạo việc làm có thu nhập ổn định được tham gia BHXH để an hưởng tuổi già bằng lương hưu. Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai chính sách ưu việt này vẫn chưa đạt hiệu quả mong đợi.

Ông Đinh Duy Hùng, Phó trưởng Ban Thu - BHXH Việt Nam cho rằng, quá trình triển khai mở rộng đối tượng người tham gia BHXHTN gặp không ít khó khăn. Mức đóng BHXHTN 2019 bằng 22% mức thu nhập do mình lựa chọn. Mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn (700.000 đồng) và cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở (27.800.000 đồng). Như vậy, mức đóng BHXHTN thấp nhất là 154.000 đồng/tháng và mức đóng cao nhất là 6.116.000 đồng/tháng. Tuy nhiên với nhiều NLĐ, mức đóng này còn là khoản đáng kể so với thu nhập của họ. Ngoài ra, sức hấp dẫn của BHXHTN còn thấp vì chỉ có 2 chế độ hưu trí và tử tuất, trong khi thời gian đóng tới 20 năm mới được hưởng lương hưu.

Theo phân tích nguyên nhân dẫn tới số người tham gia BHXHTN còn thấp, ông Bùi Sỹ Lợi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho rằng, nguyên nhân đầu tiên là do chính sách BHXHTN chưa hấp dẫn đối với người dân. Họ thường so sánh, BHXH bắt buộc có 5 chế độ nhưng BHXHTN chỉ có 2 chế độ là hưu trí và tử tuất. Tuy nhiên, hầu hết người dân chưa biết, hưởng 5 chế độ vì người tham gia phải đóng tiền cho 5 chế độ, hưởng 2 chế độ vì người tham gia chỉ đóng tiền cho 2 chế độ. Khác biệt cơ bản này đã tạo ra sự khập khiễng, so sánh, làm giảm tính hấp dẫn của BHXHTN. Quy định về điều kiện thời gian đóng BHXH để được hưởng lương hưu khá khắt khe (phải đủ 20 năm) dẫn đến tình trạng nhiều người có thời gian đóng BHXH dài, thậm chí gần đủ 20 năm nhưng vẫn rời khỏi hệ thống bằng việc hưởng BHXH 1 lần mà không đóng tiếp để hưởng lương hưu. Ông Lợi đề xuất bên cạnh việc tăng mức hỗ trợ, bổ sung chế độ thai sản và ốm đau vào chính sách này để tăng tính hấp dẫn.

Để mở rộng diện bao phủ BHXHTN, mới đây, BHXH Việt Nam đã có văn bản kiến nghị Bộ LĐ-TB-XH sớm điều chỉnh quy định giảm điều kiện về thời gian đóng BHXHTN để hưởng lương hưu xuống 15 năm và tiến tới còn 10 năm thay vì quy định 20 năm như hiện hành. Bởi theo đánh giá của BHXH Việt Nam, hiện nay, mức hỗ trợ đóng BHXHTN của nhà nước còn hạn chế, điều kiện về thời gian đóng để hưởng lương hưu còn dài nên đã làm giảm tính hấp dẫn của chính sách này.

Theo mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH, đến năm 2021, phấn đấu có khoảng 35% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH, trong đó BHXHTN chiếm khoảng 1% lực lượng lao động trong độ tuổi; khoảng 45% số người sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, BHXH hằng tháng, trợ cấp xã hội./.

Tùng Lâm/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam