Tổng biên tập, nhà báo của sự nghiệp đổi mới

Thứ sáu, ngày 13 tháng 4 năm 2018 | 9:15:58

Đường lối đổi mới do Đại hội VI của Đảng quyết định mở ra vận hội mới cho đất nước ta, trong đó có lĩnh vực báo chí. Lúc đó không phải Tổng biên tập của cơ quan thông tin đại chúng nào cũng nắm bắt được tinh thần của chủ trương đúng đắn này. Vì vậy, những năm đầu sau Đại hội VI, báo chí có sự phát triển không đều, nhiều tờ báo kịp thời đưa chủ trương của Đảng vào cuộc sống, có tờ báo vẫn làm theo lối cũ, thậm chí có tờ báo thông tin lệch lạc.

Báo Quân đội nhân dân vào thời điểm bắt đầu sự nghiệp đổi mới do Thiếu tướng Trần Công Mân làm Tổng biên tập. Ông đón nhận chủ trương của Đảng với sự hứng khởi đặc biệt, bởi ông đã có suy nghĩ đổi mới ngay sau ngày nước nhà thống nhất.

Sau năm 1975, giữa nhà số 7 Phan Đình Phùng và căn nhà cấp 4 ở phía sau làm hội trường của tòa soạn vẫn còn có một khoảng nhỏ dùng làm sân cầu lông, ở đó, chiều chiều, cán bộ, nhân viên tòa soạn đến chơi, chủ yếu là để rèn luyện sức khoẻ. Ông Trần Công Mân là ngươi tham gia đều đặn. Anh em lần lượt thay nhau, đánh hết ba séc thì người khác vào thay. Lúc chờ đến lượt mình, ai ngồi cùng ông (lúc đó là Phó Tổng biên tập) thì câu chuyện thường xoay quanh những trăn trở trong công việc. Tôi lúc đó là phóng viên Phòng Quân sự địa phương (năm 1986 đổi thành Phòng biên tập Kinh tế - Xã hội), được trao đổi với ông về thông tin, tuyên truyền lĩnh vực kinh tế, xã hội. Ông đã nói suy nghĩ của mình về viết ra sao cho đúng với tôn chỉ mục đích của tờ báo, chủ trương của Đảng và Đảng ủy Quân sự Trung ương, được bạn đọc trong và ngoài quân đội hưởng ứng. Ông nhận xét thực chất tình hình của đất nước một cách sắc sảo, nêu các nội dung cần xây và chống, báo chí cần làm gì trong tình hình lúc đó.

Nghe ông nói, càng đi vào thực tế, anh chị em trong toà soạn càng thấy đúng. Song thể hiện được những điều đó lên báo trong khi nền kinh tế còn được chỉ đạo theo hướng tập trung, bao cấp thì mới có chừng mực, vì công khai mọi việc không dễ, phải quán triệt chặt chẽ trong nội bộ, phải đấu tranh với những quan điểm không đồng tình với tờ báo.

Giữa năm 1976, Ban biên tập chỉ đạo Phòng Kinh tế - Xã hội đi viết bài về bộ đội và các đơn vị xây dựng của Nhà nước làm cầu Thăng Long. Bài ký sự "Xây cầu Thăng Long qua sông Hồng" được đăng hai kỳ trên Báo Quân đội nhân dân.

Vừa ra mắt bạn đọc kỳ đầu thì một số cơ quan chức năng của Đảng và Nhà nước đã điện đến tòa soạn hỏi: "Ai cho phép đăng công khai việc xây dựng công trình trọng điểm này, báo đưa các số liệu về quy mô, sức tải của cầu là làm lộ bí mật", v.v... Lãnh đạo phòng xin ý kiến của Phó Tổng biên tập trực xuất bản. Ông Trần Công Mân khẳng định: bài viết đúng, đưa công khai cho bộ đội và nhân dân biết về một công trình trọng điểm của Nhà nước là cần thiết và chỉ thị cho đăng tiếp kỳ thứ hai. Đây là bài báo mở đầu cho thời kỳ viết thật, viết đúng để bộ đội và nhân dân hiểu rõ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội mà ta đang tiến hành.

Vào giữa năm 1979, cuộc khủng hoảng kinh tế của nước ta bắt đầu bước vào giai đoạn trầm trọng. Lúc này ông Trần Công Mân đã được bổ nhiệm làm Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân. Ông chỉ thị cho Phòng Kinh tế - Xã hội viết một loạt bài bình luận về các mặt được và chưa được trong nông nghiệp, công nghiệp, lưu thông phân phối và quản lý Nhà nước về kinh tế, xã hội. Yêu cầu của Tổng biên tập là viết đúng bản chất của sự việc, số liệu chính xác, phân tích có lý, có tình, lấy ý thức xây dựng làm chủ đạo. Lãnh đạo phòng phân cho các biên tập viên viết theo từng chuyên đề. Các bài viết được ông xem kỹ, chưa đạt, ông hướng dẫn viết lại. Viết xong, trước khi đăng, ông yêu cầu đi kiểm chứng dư luận, đối tượng đầu tiên là các Bộ trưởng. Ông nói, nếu được đa số Bộ trưởng tán thành thì ta sẽ đăng. Bị phê bình trong quản lý Nhà nước lĩnh vực mình phụ trách, không phải Bộ trưởng nào cũng tán thành. Sau mấy ngày đi tham khảo ý kiến, hai phần ba Bộ trưởng được hỏi tán thành các nội dung trong bản thảo của Báo Quân đội nhân dân. Giữa năm 1979, loạt bài chính luận về kinh tế, xã hội đất nước của Báo Quân đội nhân dân được đông đảo bạn đọc hoan nghênh, đồng tình, ủng hộ các giải pháp báo đề xuất. Đây là loạt bài mở đầu cho thời kỳ Báo Quân đội nhân dân thông tin, tuyên truyền tình hình kinh tế - xã hội của đất nước có chiều sâu, đi vào bản chất sự việc, chú trọng đề xuất giải pháp.

Trên các lĩnh vực chính của tờ báo, Tổng biên tập Trần Công Mân chỉ đạo cán bộ, biên tập viên, phóng viên của Báo Quân đội nhân dân thực hiện các nhiệm vụ mang tính đột phá vào cái mới như: nội dung cơ bản của đảng cầm quyền trong thời kỳ mới của đất nước, Nhà nước xã hội chủ nghĩa, chiến lược bảo vệ đất nước trong hoàn cảnh hoà bình xây dựng, phòng thủ biên giới trong tình hình có xung đột cục bộ và thế giới có biến động, việc thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự gắn với việc giải quyết việc làm sau khi họ xuất ngũ, công tác đảng - công tác chính trị trong quân đội, thực chất hiệu quả của các đơn vị bộ đội làm kinh tế...

Khi có chủ trương đổi mới, báo chí cần phải chuyển hướng thật nhanh là yêu cầu cấp bách. Do những suy nghĩ về việc đổi mới sự lãnh đạo của Đảng, đổi mới công cuộc xây dựng đất nước, đổi mới xây dựng lực lượng vũ trang, đổi mới công tác báo chí từ sớm, được nghiền ngẫm kỹ, được thực tế kiểm chứng, Tổng biên tập Trần Công Mân đã đưa tờ Báo Quân đội nhân dân tiến lên một bước phát triển mới.

Nắm vững chức năng của báo chí, Tổng biên tập Trần Công Mân vừa chú trọng tuyên truyền, giáo dục vừa đề cao chức năng thông tin. Điều này trong lý luận ai cũng rõ, nhưng chỉ đạo một tờ báo thuộc nhóm A của Đảng, Nhà nước và quân đội trong thực tế không dễ. Bởi không biết tự bao giờ không ít người quản lý báo chí và lãnh đạo tờ báo có nhận thức rằng, tờ báo mình đang quản lý, mình đang lãnh đạo chỉ đơn thuần tuyên truyền, mọi hoạt động đều nhằm vào mục đích đó, coi nhẹ chức năng thông tin. Do đó tờ báo không còn là tấm gương phản ánh tình hình mọi mặt của đời sống xã hội, nhà báo không còn là thư ký của thời đại, sức chiến đấu của tờ báo nhạt nhòa. Nhiều lần làm việc vối cấp trên, ông Trần Công Mân không tán thành nhận xét của một vị có chức quyền cho rằng "ai làm được tuyên huấn là làm báo được". Ông yêu cầu báo chí phải được coi là một ngành khoa học, được đối xử khoa học, người làm báo phải được đào tạo cơ bản, có kiến thức rộng và phải độc lập viết ra được các tác phẩm báo chí xứng đáng. Khi có chủ trương "hạ phóng" cán bộ về đơn vị, ông nhiều lần đề nghị cấp trên nghiên cứu kỹ việc đưa cán bộ của báo đi cơ sở. Câu hỏi ông đặt ra là: để làm gì (?), thời gian ở đơn vị thu lượm được gì để nâng cao năng lực làm báo và chỉ đạo làm báo hơn là liên tục công tác ở tòa soạn (?), kết quả thu lượm đó có toàn diện hơn công tác ở tòa soạn không (?)... và ông luôn đề xuất giữ cán bộ ở lại tòa soạn. Thái độ kiên quyết đó của ông đã giữ lại được cho Báo Quân đội nhân dân một đội ngũ biên tập viên, cán bộ quản lý ngày càng trưởng thành, khi bước vào thời kỳ đổi mới đã đạt độ chín cần thiết trong nghề làm báo.

Nghị quyết Đại hội VI khẳng định: xây dựng chủ nghĩa xã hội là mục tiêu, là lý tưởng của Đảng, của nhân dân ta. Đổi mới không phải là thay đổi mục tiêu xã hội chủ nghĩa mà làm cho mục tiêu ấy được thực hiện có hiệu quả bằng những quan niệm đúng về chủ nghĩa xã hội, những hình thức, bước đi, biện pháp thích hợp. Khi nghị quyết của Đảng mới ra đời, trong các cuộc họp giữa Ban biên tập với lãnh đạo phòng, ban của tòa soạn, Tổng biên tập luôn nhắc nhở lãnh đạo các cấp, phóng viên, biên tập viên, cán bộ, nhân viên, chiến sĩ không ngừng nâng cao nhận thức về chủ nghĩa xã hội.

Bình thường với nhiều bài viết, nếu dùng sai từ ngữ thì Tổng biên tập xoá đi, sửa lại cho đúng ngay trong bản thảo, người viết từ đó mà rút ra bài học cho mình. Nhiều biên tập viên, phóng viên của Báo Quân đội nhân dân trưởng thành lên trong nghề nghiệp nhờ học hỏi được ở Tổng biên tập Trần Công Mân cách thể hiện chính xác, ngắn gọn, rõ nghĩa, dùng từ "đắt" mà ông sửa cho mình trong các bài viết. Gặp những khái niệm mới và khó, ông không đặt bút sửa thẳng vào bài mà gọi người viết lên hỏi rất kỹ. Ông chỉ ra nguyên nhân của khiếm khuyết và khuyên người viết, khi đã là phóng viên của Báo Quân đội nhân dân rồi thì nên coi mình là một nhà báo chuyên nghiệp, viết báo là sự nghiệp cả cuộc đời, nên vừa viết vừa dành thời gian thích đáng để tự học. Có phóng viên khi tâm sự đã giở cuốn sổ ghi chép ra chỉ cho tôi một dòng chữ được viết nắn nót: "Nhà báo viết giỏi và làm được lâu dài là nhờ ở tự học". Anh nói: "Đó là nguyên văn lời cụ khuyên tôi". (Hồi đó anh em chúng tôi hay dùng từ "cụ" để chỉ Tổng biên tập Trần Công Mân). Mấy năm sau, anh đã viết được những bài chuyên luận về chủ nghĩa xã hội khá vững tay.

Nhiều người trong Báo Quân đội nhân dân đã trưởng thành lên sau một thời gian làm việc trực tiếp với Tổng biên tập Trần Công Mân như biên tập viên tôi vừa nêu. Phương châm: muốn viết tốt việc gì thì trước hết người viết phải hiểu sâu sắc việc đó. Ý kiến của ông ngày càng được thực tế ở Báo Quân đội nhân dân chứng minh là đúng.

Đường lối đổi mới của Đảng nhấn mạnh: mục tiêu kiên định là đi lên chủ nghĩa xã hội. Dưới sự chỉ đạo của Tổng biên tập Trần Công Mân, Báo Quân đội nhân dân đã có nhiều bài viết về chủ nghĩa xã hội những năm đầu đổi mới, tuyệt nhiên không có một bài nào sai. Các bài viết đã phân tích và chỉ rõ những khả năng và nhân tố thuận lợi mới: các chủ trương chính sách đổi mới về kinh tế là phù hợp với ta, thực hiện đồng bộ, kiên quyết sẽ phát huy tác dụng mạnh mẽ trong cuộc sống; tiềm năng vật chất và trí tuệ của con người Việt Nam, của các thành phần kinh tế còn nhiều, là lực lượng dự trữ cho phát triển kinh tế cần được khai thác tốt; điều kiện vật chất của nền kinh tế trong tương lai sẽ được tăng thêm; giao lưu và hợp tác kinh tế quốc tế giữa nước ta và các nước trên thế giới sẽ ngày càng được mở rộng. Đồng thời cũng nêu những khó khăn gay gắt ta cần khắc phục: kinh tế phát triển còn chậm, hiệu quả còn thấp, phân phối lưu thông vẫn rối ren, ngân sách nhà nước thiếu hụt, lạm phát còn ở mức cao, giá cả biến động, cơ sở vật chất xuống cấp...; và chỉ rõ: xét trên phạm vi toàn xã hội, cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp vẫn còn nặng. Từ thực tế của đất nước, báo đã nêu các kiến nghị xác đáng: cần điều chỉnh cơ cấu kinh tế theo hướng tập trung thực hiện ba chương trình kinh tế đã đề ra (lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu), khai thác mọi nguồn vốn đầu tư và đổi mới cơ chế đầu tư; thực hiện nhất quán chính sách cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, giải phóng mọi năng lực sản xuất; đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, chuyển mạnh các đơn vị kinh tế sang hạch toán kinh tế theo quan điểm phát triển nền kinh tế hàng hoá gồm nhiều thành phần; tích cực kiềm chế và đẩy lùi lạm phát; phát huy vai trò động lực của khoa học kỹ thuật gắn với yêu cầu phát triển kinh tế hàng hoá; đẩy mạnh hoạt động kinh tế đối ngoại; tập trung giải quyết những vấn đề cấp bách về chính sách xã hội phù hợp với việc đổi mới các chính sách kinh tế; đẩy mạnh các hoạt động đối ngoại; xây dựng và phát huy dân chủ, đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị.

Lúc bắt đầu công cuộc đổi mới, trong các tờ báo và tạp chí nước ta vắng bóng những bài viết mang tính lý luận về các vấn đề cơ bản của chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Còn trên Báo Quân đội nhân dân, loại bài này xuất hiện đều đặn. Tổng biên tập Trần Công Mân là người viết tiên phong. Tất cả các phòng biên tập: Chính trị, Quân sự, Thời sự quốc tế, Kinh tế - Xã hội đều tham gia. Riêng Phòng biên tập Kinh tế - Xã hội, cùng với phóng viên trong phòng và hơn một trăm cộng tác viên cùng tham gia viết thể loại báo chí này.

Tổng biên tập Trần Công Mân chủ trương trong thông tin, tuyên truyền về đổi mới cần chọn khâu đột phá. Khi anh Trần Ngọc làm Trưởng phòng biên tập Kinh tế - Xã hội (đến tháng 9 năm 1988, anh Trần Ngọc bàn giao nhiệm vụ Trưởng phòng cho tôi), trong các lần làm việc với Tổng biên tập, lần nào ông cũng nhắc chúng tôi chọn khâu đột phá trong thông tin, tuyên truyền lĩnh vực kinh tế - xã hội. Bàn bạc trong phòng biên tập, các lĩnh vực dân chủ trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, nông nghiệp, nông thôn và nông dân, công nghiệp, xây dựng giai cấp công nhân, lưu thông phân phối được nêu ra. Báo cáo Tổng biên tập, ông quyết định chọn lưu thông phân phối làm khâu đột phá. Ông nói: "Lưu thông, phân phối tuy là khâu sau của sản xuất, nhưng trong tình hình nền kinh tế nước ta hiện nay nó lại đang chứa đựng nhiều vấn đề cần tháo gỡ vì nó liên quan chặt chẽ đến phát triển sản xuất, đến tổng thể cơ chế quản lý nền kinh tế. Giải quyết được các vướng mắc trong lưu thông, phân phối sẽ có tác dụng mở lối cho sản xuất, tạo đà chuyển biến mạnh mẽ cho các bước phát triển của nền kinh tế". Ông chỉ thị cho cán bộ, phóng viên, biên tập viên phòng biên tập chúng tôi nghiên cứu kỹ các tài liệu, tổ chức đi nghiên cứu thực tế, trao đổi với các chuyên gia để thể hiện thật đúng, thật sâu và sinh động vấn đề báo đã đặt ra.

Đi thực tế, chúng tôi thấy lưu thông, phân phối được xã hội bàn luận sôi nổi, ở nhiều địa phương vẫn dùng phổ biến biện pháp ngăn sông, cấm chợ, hàng hoá nơi thiếu, nơi thừa... Các bài viết về tháo gỡ những vướng mắc trong lưu thông, phân phối đăng trên Báo Quân đội nhân dân gồm đủ các thể loại: ngôn luận, phóng sự, điều tra, phản ánh, tiểu phẩm, ảnh báo chí... được bạn đọc chú ý, góp tiếng nói cho các cơ quan chức năng thay đổi quan niệm, cách quản lý, chỉ đạo công tác lưu thông, phân phối.

Tổng biên tập Trần Công Mân, với bút danh Trần Công, Tuấn Minh, vừa chỉ đạo vừa viết các bài phân tích tình hình, đề xuất các giải pháp thiết thực. Sau này Phòng biên tập Kinh tế - Xã hội rút ra được các bài học bổ ích từ phát hiện đề tài, khai thác tư liệu, thẩm định tư liệu, cách thể hiện, sử dụng bút pháp, thể loại báo chí tổng hợp... từ loạt bài tuyên truyền vấn đề mang tính đột phá trong công cuộc đổi mới đất nước của vị Tổng biên tập.

Quốc hội khoá VIII được bầu ra, trong phiên họp thứ nhất, tổ chức tại Hà Nội từ ngày 17 đến ngày 22 tháng 6 năm 1987, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh phát biểu một bài thể hiện các quan điểm đổi mới Đại hội VI của Đảng đã quyết định, trong đó, toát lên tinh thần "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra". Tổng biên tập bảo anh em Phòng biên tập Kinh tế - Xã hội - Nội chính (từ năm 1987, chức năng thông tin, tuyên truyền các vấn đề nội chính được Ban biên tập chuyển từ Phòng biên tập Thời sự quốc tế sang Phòng Kinh tế - Xã hội) cần nghiên cứu bài phát biểu của Tổng Bí thư để vận dụng các quan điểm của Đảng vào viết các bài báo trong lĩnh vực được giao phụ trách. Các quan điểm của Đảng như một luồng gió mới thổi vào các bài viết. Chúng tôi hào hứng nghiên cứu, đề xuất các vấn đề cần thông tin, tuyên truyền, dù lúc đó, đời sống của gia đình cán bộ còn rất khó khăn, nhưng anh em hầu như quên cái đói, cái khổ để làm báo. Do viết được nhiều bài hay, có số báo, bài của anh em Phòng Kinh tế - Xã hội - Nội chính viết và biên tập đăng đến hơn bốn mươi phần trăm diện tích tờ báo. Trong một lần giao ban tuần, Tổng biên tập Trần Công Mân giải thích rõ: "Đổi mới đất nước trước hết là đổi mới nền kinh tế, đổi mới hoạt động của hệ thống chính trị và giải quyết các vấn đề xã hội nên các bài viết về đề tài này có nhiều hơn trên mặt báo ta cũng là phản ánh thực thể khách quan".

Kiên trì quan điểm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", Tổng biên tập Trần Công Mân không hề ngại va chạm. Một phiên họp của Quốc hội khoá VIII có bàn đến "Lời nói đầu" trong dự thảo Hiến pháp. Đoàn thư ký kỳ họp đưa cho các nhà báo làm nhiệm vụ thông tin kỳ họp cả hai phương án trong "Lời nói đầu" của dự thảo. Tổng biên tập cho đăng công khai cả hai phương án. Hôm sau, số báo đến tay các đại biểu Quốc hội, đa số không có ý kiến gì. Một số không tán thành, trong đó có người có trách nhiệm lớn, cho là "lộ bí mật", "không cần thiết phải đăng phương án 2",... Người phát ngôn kỳ họp gọi phóng viên của Báo Quân đội nhân dân đến trao đổi, cho rằng báo "không tuân thủ quy định thông tin kỳ họp, cấp trên không hài lòng, phải kiểm điểm, phải cải chính". Báo cáo Tổng biên tập ý kiến đó, ông cười nói: "Hình như họ không quán triệt đầy đủ nội dung bài phát biểu của Tổng Bí thư. Đến dự thảo "Lời nói đầu" của Hiến pháp mà không cho bộ đội Và nhân dân biết thì thực hiện phương châm công khai, "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" ra sao đây. Đồng chí nói lại với đồng chí phát ngôn kỳ họp ý kiến của tôi là: nếu cấp trên của người phát ngôn kỳ họp còn giữ quan điểm Báo Quân đội nhân dân đăng sai thì ngày mai Báo Quân đội nhân dân sẽ đăng bài đúng một nghìn từ viết rằng, trong Quốc hội vẫn có người bảo thủ, không thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng".

Hôm sau, phóng viên của báo nói lại ý kiến đó, người phát ngôn của kỳ họp im lặng.

Về công tác thông tin, tuyên truyền trên mặt báo, Tổng biên tập Trần Công Mân nhấn mạnh: xây dựng cái tốt đi đôi với phê phán cái xấu. Ông chỉ thị cho các phòng biên tập phải tích cực phát hiện nhân tố mới, viết thật đúng, thật hay về những nhân tố mới, đồng thời khuyến khích phát hiện các vụ tiêu cực, tham nhũng. Khi thể hiện, phải có thái độ thận trọng, khách quan, công bằng, phải viết chính xác, có sức thuyết phục, giúp các cơ quan chức năng giải quyết thoả đáng. Ông luôn căn dặn chúng tôi viết chống tham nhũng, tiêu cực vẫn phải đạt yêu cầu giữ được và tăng cường niềm tin vào Đảng, Nhà nước, vào sự tất thắng của công cuộc đổi mới cho bộ đội và nhân dân.

Sáng 25 tháng 5 năm 1988, sang phòng làm việc của Tổng biên tập để trao đổi công việc, ông đưa cho tôi xem tờ báo Nhân dân có bài "Những việc cần làm ngay" của tác giả N.V.L. Ông hỏi tôi có biết N.V.L là ai không? Trước đó, gặp các anh trong Văn phòng Tổng Bí thư, tôi đã biết đồng chí Nguyễn Văn Linh có ý định viết bài chống tiêu cực và tham khảo các trợ lý về bút danh, nên tôi trả lời được ngay. Ông lại hỏi: "Cậu có hiểu ý nghĩa của bài viết này là gì không?". Tôi còn suy nghĩ thì ông đã cầm tờ báo Nhân dân lên đọc: "Thực hiện đổi mới thì việc chống tiêu cực đã thành một nhiệm vụ quan trọng dọn đường cho việc thực hiện Nghị quyết Đại hội VI và các nghị quyết khác của Đảng nhằm đưa nước nhà khỏi cảnh khó khăn, đi đến ổn định tình hình mọi mặt, làm cho dân bớt khổ, ngày càng được hạnh phúc". Tôi nhìn thấy trong đoạn đó, ông gạch đỏ các chữ "nhiệm vụ quan trọng dọn đường", "nhằm đưa nước nhà khỏi khó khăn, đi đến ổn định tình hình mọi mặt, làm cho dân bớt khổ, ngày càng hạnh phúc". Ông nói: "Ý nghĩa và mục đích của chống tiêu cực, tham nhũng viết như thế là rất rõ. Nên coi đây là chỉ thị của Đảng, tích cực vào cuộc đi, đừng băn khoăn gì khi viết về lĩnh vực này". Tôi hiểu Tổng biên tập, khi ông đã hỏi thì phải trả lời nhanh, gọn và chính xác. Còn khi người được hỏi có chút lưỡng lự thì ông nói ngay ý kiến của mình, coi câu hỏi là gợi ý để người nghe tập trung tư tưởng. Lúc đó ông rất kỳ vọng ở anh em Phòng Kinh tế - Xã hội phát hiện được các vụ việc tiêu cực lớn để nâng tầm chống tiêu cực, tham nhũng lên một bước. Phòng biên tập chúng tôi cũng đã đáp ứng được niềm tin của ông với loạt bài phê bình các nhân vật có chức vụ cao trong hệ thống lãnh đạo của Nhà nước và các địa phương có biểu hiện tham nhũng, buông lỏng quản lý, lãng phí, ức hiếp nhân dân.

Những năm 1987-1989, mỗi buổi sáng giở tờ báo Quân đội nhân dân ra, chúng tôi tìm đọc bài chống tiêu cực, tham nhũng và các tệ nạn xã hội khác viết ngắn, gọn, súc tích của Tổng biên tập Trần Công Mân. Tập hợp lại, đó là hệ thống bài viết nêu những vấn đề rất cơ bản: tham nhũng, tiêu cực, tệ nạn, nguyên nhân, đối tượng gây ra, tác hại của nó, trách nhiệm thuộc về ai, cách phòng trừ. Quan điểm cơ bản của tác giả là chống tiêu cực, tham nhũng không có vùng cấm, cả hệ thống chính trị, toàn quân, toàn dân cùng tham gia; chống triệt để, hạn chế đến mức tối thiểu tham nhũng, tiêu cực và các tệ nạn xã hội khác. Những năm 1987-1999, dư luận trong nước và trên thế giới đánh giá cao Báo Quân đội nhân dân là tờ báo chính trị đi đầu trong thông tin, tuyên truyền công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam đề xướng và lãnh đạo. Tổng biên tập Trần Công Mân được coi là một chính khách, một địa chỉ cần tìm đến của khách quốc tế muốn tìm hiểu tình hình Việt Nam và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về các sự kiện trên thế giới.

Khi đưa tờ báo tham gia vào các vấn đề đổi mới chung của đất nước, Tổng biên tập Trần Công Mân cũng xác định rõ đối tượng chính, trọng tâm thông tin, tuyên truyền của Báo Quân đội nhân dân là lực lượng vũ trang và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, ở nhiệm vụ chính này, ông yêu cầu lãnh đạo các phòng biên tập, các cơ quan thường trú, các phóng viên, biên tập viên của báo phải đổi mới cách làm, cách thể hiện, quan tâm sâu sắc đến phát hiện vấn đề mới gây được chú ý cao của bộ đội, nhân dân và dư luận quốc tế. Trong thông tin, tuyên truyền nhiệm vụ tăng cường công tác quốc phòng, an ninh đất nước, ông chỉ đạo phải nhận thức đúng tình hình: cuộc đấu tranh trên thế giới tuy có thay đổi về hình thức nhưng bản chất không thay đổi, kẻ thù tuy có thay đổi sách lược nhưng không từ bỏ âm mưu phá hoại cách mạng nước ta. Cuộc đấu tranh cùng tồn tại hoà bình và hợp tác quốc tê có nhiều phức tạp mới. Vì vậy phải đề cao cảnh giác, tích cực thực hiện nhiệm vụ quốc phòng và an ninh, làm thất bại kiểu chiến tranh phá hoại nhiều mặt của kẻ thù, bảo đảm chủ động trong mọi tình huống để bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Trong các bài viết về xây dựng quân đội, cần chú trọng đúng mức xây dựng quân đội về chính trị, tư tưởng và tổ chức, phát huy bản chất truyền thông tốt đẹp, tạo một bước chuyển biến mạnh hơn về chất lượng tổng hợp của các lực lượng vũ trang với quân số thường trực hợp lý, tiếp tục giảm quân số thường trực, xây dựng quân đội chính quy ngày càng hiện đại, nâng cao trình độ, chất lượng và hiệu quả chiến đấu, chú trọng xây dựng lực lượng dự bị động viên và dân quân tự vệ. Nhiều bài điều tra, phóng sự, chuyên luận của báo đề cập sâu sắc đến nội dung có tổ chức và chính sách đúng nhằm đào tạo và xây dựng đội ngũ sĩ quan và tướng lĩnh giỏi, đội ngũ nhân viên chuyên môn, kỹ thuật giỏi, coi đó là một khâu then chốt trong xây dựng quân đội; cải tiến và thực hiện tốt các chế độ, chính sách đối với quân nhân thường trực và chính sách hậu phương quân đội; tăng cường trang bị kỹ thuật cho lực lượng vũ trang; tích cực xây dựng nền công nghiệp quốc phòng; nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận và khoa học, kỹ thuật quân sự; xác định rõ và tổ chức thực hiện tốt chiến lược quốc phòng trong thời bình, phòng ngừa chiến tranh; phát huy khả năng và tiềm lực của quân đội trong xây dựng kinh tế; tăng cường xây dựng phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc; kiên quyết và kịp thời nghiêm trị bọn phá hoại, lưu manh côn đồ, bọn đầu cơ, buôn lậu, phá rối thị trường, lập lại trật tự, kỷ cương trong xã hội.

Tổng biên tập Trần Công Mân đã có những đóng góp to lớn cho Báo Quân đội nhân dân trong thông tin, tuyên truyền về công cuộc đổi mới của đất nước. Trong khi ông đang nung nấu nhiều đề tài, suy nghĩ để chỉ đạo cán bộ, biên tập viên, thông tin viên, cộng tác viên của toà soạn đổi mới cách viết sao cho thật, cho đúng, cho mới, cho hay, tờ báo tiến lên bảo đảm cân bằng thu, chi, giảm dần bù lỗ, thì nhận được quyết định nghỉ hưu. Biết tin ông nghỉ hưu, chúng tôi hiểu cấp trên đã thực hiện đúng chế độ với ông, nhưng cũng buồn, không tránh khỏi tâm trạng "nửa đường đứt đoạn". Trước ông và sau ông, những cán bộ, phóng viên Báo Quân đội nhân dân vào bộ đội trong kháng chiến chống thực dân Pháp lần lượt nghỉ hưu, tòa soạn làm cuộc bàn giao thế hệ lần thứ nhất. Nhớ ông và các bậc đàn anh, nhớ những lời ông chỉ bảo, với nhiều thuận lợi rất cơ bản trong giai đoạn mới, thế hệ chúng tôi, những người nhập ngũ trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước tiếp tục đưa tờ báo vượt qua khó khăn, tiếp tục phát triển.

Sang Hội Nhà báo Việt Nam, 5 năm giữ chức vụ lãnh đạo chủ chốt của Hội, ông Trần Công Mân vẫn phát huy ngòi bút sắc sảo của mình khi viết về những nhân tố mới, chống tiêu cực, tham nhũng, phân tích tình hình trong nước và trên thê giới đăng trên nhiều tờ báo, trả lời phỏng vấn, đọc bài viết trên các đài phát thanh, truyền hình. Nhưng hỏi nơi nào ông thể hiện được hết trí tuệ, tài năng, phẩm chất tốt đẹp của mình trong sự nghiệp làm báo cách mạng thì câu trả lời vẫn là: Báo Quân đội nhân dân.

Nhà báo Lê Liên- Nguyên Trưởng phòng Kinh tế - Xã hội - Nội chính, nguyên Trưởng phòng Nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng, Báo Quân đội nhân dân/ Tham luận của Nhà báo Lê Liên tại Hội thảo “Nhà báo Trần Công Mân với báo chí cách mạng Việt Nam”