Trăn trở của Tổng Bí thư với doanh nghiệp nhà nước

Thứ năm, ngày 11 tháng 5 năm 2017 | 8:59:54

Trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 5, vấn đề những dự án nghìn tỷ thua lỗ, “đắp chiếu trùm mền” được đích thân Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đề cập trên tinh thần chung của hội nghị là “nhìn thẳng vào sự thật”.

“Không ít doanh nghiệp nhà nước (DNNN) làm ăn thua lỗ, thất thoát, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với những dự án đầu tư hàng nghìn tỉ đồng "đắp chiếu", làm trầm trọng thêm nợ xấu ngân hàng và nợ công quốc gia, gây bức xúc trong nhân dân…”, Tổng Bí thư khẳng định.

Dự án Nhà máy đạm Ninh Bình thua lỗ 12.000 tỷ đồng


 Bình, đạm Hà Bắc, đạm DAP Lào Cai, DAP Hải Phòng, Ethanol Bình Phước, Ethanol Phú Thọ, nhà máy đóng tàu Dung Quất…

Lẽ ra, những dự án thua lỗ nghìn tỷ ấy phải được xử lý theo quy luật thị trường và pháp luật về đầu tư, phá sản. Nhưng rất tiếc, cách xử lý được chọn lại là bơm vốn cho nhiều nhà máy tiếp tục hoạt động. Điều ấy trái với quy luật kinh tế là chỉ đầu tư vào những chỗ có tiềm năng phát triển chứ không được bơm vốn để một doanh nghiệp thua lỗ tồn tại lay lắt.

Không thể không chua xót những con số nghìn tỷ cứ được đầu tư như kiểu ném tiền qua cửa sổ. Không thể không xót xa khi danh sách những nhà máy, dự án thua lỗ không chỉ bó hẹp trong ngành công thương. Những nhà máy, dự án cứ đi vào hoạt động là hàng nghìn tỷ lại không cánh mà bay.

Nỗi xót xa này lại càng chua chát hơn khi thực tế có những dự án biết là lỗ hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm nhưng không hiểu sao vẫn cứ phải tiến hành cho bằng được. Những dự án với những nhà đầu tư chây ì biết là sẽ để lại hậu quả xấu khi sẽ bị đội giá, kéo dài thời gian thi công mà vẫn được đàm phán, ký kết.

Mỗi dự án hàng nghìn tỷ vứt đi thì thử hỏi ngân sách, nguồn lực quốc gia bao nhiêu cho đủ? Khánh kiệt là hậu quả nhãn tiền.

Nhưng chưa hết, những dự án, nhà máy thua lỗ ấy khi bị phanh phui thì cũng kéo theo những hậu quả thảm khốc khác là nhân sự, kể cả cấp cao của Đảng bị vướng vào vòng lao lý, kỷ luật. Điển hình như sự việc liên quan đến PVN, hay trước kia là Vinashin, Vinaline…

Trong khi đó, chiến lược cổ phần hóa được kỳ vọng sẽ cải tạo DNNN đã không phát huy được tác dụng như mong đợi bởi cơ chế giám sát và chế độ trách nhiệm không được đề cao. Hơn nữa, những rủi ro pháp lý mà cụ thể là tội “cố ý làm trái” đã khiến những người có trách nhiệm trực tiếp tiến hành cổ phần hóa không dám mạnh dạn, quyết liệt. Mặt khác, cổ phần hóa đôi khi lại để tài sản nhà nước chảy vào túi tham của không ít những người nắm giữ lợi thế thông tin, quyền lực bằng cách bất minh.

Để đổi mới toàn diện

Những định hướng về đổi mới DNNN được đưa ra tại Hội nghị Trung ương 5 lần này như thoái vốn, thành lập UB đại diện sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp có thể sẽ là một liều thuốc đủ mạnh. Tuy vậy, quá trình thoái vốn, nhưng đã từng thấy, diễn ra rất chậm chạp và nguy cơ thất thoát, lãng phí vốn, tài sản nhà nước luôn thường trực.

Việc thành lập UB đại diện chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp dù được khởi động cả gần một năm nay nhưng bao nhiêu lần Nghị định về UB này bị phản đối, nâng lên, đặt xuống. Có lẽ phải nhờ tới Trung ương thì Nghị định này, dù đã hoàn thành, mới có thể được ban hành. Cũng dễ hiểu là bởi vì nếu thực sự quyết tâm, hoạt động đúng, thì UB đại diện chủ sở hữu nhà nước tại DN sẽ là cú đấm quyết định đến cơ chế chủ quản của các bộ, ngành đối với doanh nghiệp. Quyền và lợi ích bao năm đã gắn bó với lãnh đạo các bộ, ngành sẽ tan thành mây khói. Dù ai cũng có thể hiểu rằng: nếu dứt được chế độ chủ quản doanh nghiệp, thì các bộ sẽ toàn tâm toàn ý thực hiện nhiệm vụ chính yếu của mình là làm thể chế.

Cùng với những biện pháp cải cách mạnh mẽ mà Hội nghị Trung ương 5 đặt ra, thì triệt để cổ phần hóa, kiên quyết thành lập UB đại diện sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp sẽ là những liều thuốc nặng đô. Những liều thuốc ấy sẽ triệt tiêu tình trạng ỷ lại và chính sách và bầu sữa ngân sách của không ít DNNN. Những liều thuốc ấy sẽ cắt những cơn say quyền lực và lợi ích mà nhiều nhóm đang thâu tóm khi pháp luật về đầu tư, kinh doanh được tuân thủ tốt hơn. Những liều thuốc ấy cũng buộc những đứa con của thể chế là DNNN phải tự mình bươn chải, làm ăn trong cơ chế thị trường đúng nghĩa. Chỉ như vậy, ngân sách mới không có nguy cơ khánh kiệt.

Theo Đại Dương/DĐDN