Tranh chấp Trung Nguyên - bao giờ kết thúc? - Kỳ 3: Biến động quyền điều hành, lợi nhuận “xuống dốc”

Thứ ba, ngày 9 tháng 10 năm 2018 | 15:10:55

Gần 5 năm ông Vũ đi “Thiền” trên núi, bà Lê Hoàng Diệp Thảo không thể bước vào trụ sở công ty do bị ngăn cản và mất quyền điều hành, mặc dù doanh thu bán hàng của Tập đoàn Trung Nguyên trong giai đoạn 2014-2017 không biến động nhiều nhưng các khoản mục như chiết khấu bán hàng, chi phí nhân công, chi phí mua ngoài lại tăng mạnh. Đặc biệt trong giai đoạn này, Trung Nguyên đã chi hàng trăm tỷ đồng để mua xe, nhiều hơn cả chi đầu tư cho máy móc. Chính các khoản mục tăng bất thường ấy đã ảnh hưởng rất lớn khiến cho lợi nhuận sau thuế của công ty ngày càng sụt giảm nghiêm trọng.

Kính mời bạn đọc đón xem các kỳ trước tại đây: Kỳ 1Kỳ 2

“Thiền” và cột mốc làm thay đổi mọi thứ

Cột mốc vào năm 2014 có thể nói là bước ngoặt làm thay đổi mọi thứ. Mặc cho bà Thảo tìm mọi cách ngăn cản, ông Vũ vẫn đi thiền 49 ngày ở trang trại M’drak (Buôn Ma Thuột). Ông “Thiền” để mong mở được luân xa, để năng lượng và trí tuệ của mình tốt hơn. Kết quả, bà Thảo cho biết, sau 49 ngày tập thiền, ông Vũ sụt đi 17 kg. Kết thúc khóa “Thiền” đó, ông phải uống thuốc ngủ mới “Thiền” được.

Rồi ông đưa một tấm hình bảo rằng ông không chỉ là một vị chủ tịch, một ông “vua cà phê” mà còn là Người sáng thế. Khi ấy, là một người vợ đã song hành cùng chồng suốt gần 20 năm qua, bà Thảo đã có linh cảm rất xấu. Chuyện lục đục của gia đình và Trung Nguyên bắt đầu từ đây. Thời gian này, ông Vũ gần như chỉ quan tâm đến việc “Thiền” định và gần như không xuất hiện tại công ty và gia đình nữa. Thế rồi sau đợt “Thiền” định về, ông trở thành một người khác thường và có những biểu hiện bất thường, nhiều hành động rất kỳ lạ. Tháng 4/2015 sau khi đột ngột tước quyền Phó Tổng giám đốc Thường trực của vợ tại Tập đoàn Trung Nguyên mà bà Thảo vẫn làm lâu nay, ông trao quyền chi tiêu, quyền điều hành cho một nhóm nhân viên khác.

Bà Thảo cho biết, từ đó nhóm nhân viên điều hành đã nổi lên thao túng, lũng đoạn tập đoàn. Họ liên tục tạo ra các tranh chấp pháp lý giữa Trung Nguyên và bà, rồi đơn thư kiện cáo liên tục tập trung vào bà làm cho mâu thuẫn giữa hai vợ chồng ngày càng gay gắt, từ đó dễ dàng trục lợi, khiến Trung Nguyên thất thoát, mất phương hướng, rối loạn và kết quả kinh doanh ngày càng xuống dốc.

Theo bà Thảo: 5 năm ông Vũ lo việc thiền định trên núi, còn bà không thể bước vào trụ sở công ty vì bị ngăn cản, nhiều nghi vấn về bất ổn trong điều hành công ty, doanh thu không tăng trưởng nhưng chi phí tăng cao khiến lợi nhuận bị ảnh hướng xấu, chỉ còn 40% so với trước đây; quản lý hệ thống quán cà phê Trung Nguyên cũng đang đối mặt với nhiều vấn đề khi vừa qua Trung Nguyên đã cho kỷ luật một loạt các quản lý và trưởng ca do nghi vấn thất thoát; trên 60 quán cà phê đã phải đóng cửa chỉ trong vòng 1 năm qua vì mất khả năng kiểm soát và sự cạnh tranh quyết liệt của ngày càng nhiều đối thủ trong thị trường chuỗi quán.

Doanh thu liên tục giật lùi

Theo báo cáo tài chính các năm 2015, 2016, 2017 của Công ty cổ phần Tập đoàn Trung Nguyên cho thấy có nhiều khoản mục bất thường trong giai đoạn biến động quyền điều hành. Mặc dù trong giai đoạn này, doanh thu bán hàng của Trung Nguyên tỏ ra khá ổn định quanh ngưỡng 4.200 tỷ đồng/năm, đến năm 2017 tăng nhẹ lên 4.452 tỷ đồng. Tuy vậy các khoản giảm trừ doanh thu (chủ yếu là chiết khấu bán hàng) liên tục tăng nhanh, nếu như năm 2014 con số mới chỉ là 287 tỷ đồng thì đến 2017 tăng lên hơn 500 tỷ đồng, tức tăng gần 74%. Hệ số giá trị chiết khấu/doanh thu bán hàng, tăng từ 6,9% năm 2014 lên 11,23% năm 2017. Biên lợi nhuận hoạt động của Trung Nguyên giao động quanh ngưỡng từ 38% - 41%.

Về các khoản mục đầu tư vào tài sản, trong giai đoạn này Tập đoàn Trung Nguyên đặc biệt quan tâm đầu tư vào phương tiện vận chuyển. Cao điểm nhất trong năm 2016 chi tới 207 tỷ đồng mua sắm xe cộ, các năm còn lại ít nhất cũng vài chục tỷ đồng. Thời điểm cuối năm 2017, tổng nguyên giá phương tiện vận chuyển của Trung Nguyên đạt 464 tỷ đồng, là loại tài sản lớn thứ hai chỉ sau máy móc thiết bị sản xuất (607 tỷ đồng). Con số 464 tỷ đồng này còn chưa tính đến 87 tỷ đồng giá trị tài sản dở dang đang chờ được Tập đoàn Trung Nguyên thống kê vào cuối năm 2017 cũng là phương tiện vận chuyển.

Giá trị khấu hao/năm của loại tài sản này trong năm lên tới gần 53 tỷ đồng, lớn nhất trong các loại tài sản. Trong giai đoạn 3 năm từ 2015 – 2017, Trung Nguyên chi ra khoảng 320 tỷ đồng để mua xe. Trong khi đó, số tiền chi cho mua sắm máy móc làm tăng giá trị chỉ khoảng 210 tỷ đồng. Ngoài chi tiền mua xe, một trong những chi phí tăng rất mạnh trong giai đoạn 2014 – 2017 của Trung Nguyên chính là chi phí nhân công và nhân viên lao động. Năm 2014, số tiền chi ra là khoảng 170 tỷ đồng; năm 2015 chi phí này tăng thêm 43 tỷ đồng và năm 2016 thêm gần 80 tỷ đồng. Đến năm 2017, chi phí này giảm nhẹ.

Điều đáng nói ở chỗ, tổng tiền lương lao động thì tăng, tuy nhiên số nhân công lại không biến động nhiều. Nếu tính bình quân, năm 2014, thu nhập/lao động của Tập đoàn Trung Nguyên là 15,9 triệu đồng/tháng thì đến năm 2016 đã tăng lên 21,9 triệu đồng/tháng, tức tăng 38% trong vòng 2 năm. Các khoản chi mua ngoài cũng rất đáng lưu ý, năm 2014 chỉ vào khoảng 330 tỷ đồng, đến năm 2017 đã tăng thêm 83% lên trên 600 tỷ; chiếm khoảng 20% tổng các loại chi phí sản xuất kinh doanh của công ty.

Như vậy trong giai đoạn 2015 - 2017, gắn với mốc bà Lê Hoàng Diệp Thảo mất quyền điều hành và những lo ngại về tình trạng sức khỏe của ông Đặng Lê Nguyên Vũ, nhiều khoản mục chi tiêu của Tập đoàn tăng đột biến trong khi hiệu quả hoạt động giảm sút. Biên lợi nhuận gộp mặc dù vẫn duy trì ở trên 38% và nhận dòng tiền từ lãi gửi ngân hàng và cổ tức trên 100 tỷ đồng mỗi năm, tuy nhiên lợi nhuận sau thuế của công ty này thì cứ thế bị bào mòn dần.

Riêng trong năm 2017, Tập đoàn ghi nhận lãi sau thuế 531 tỷ đồng, giảm 55% so với trước đó 3 năm. Tổng giá trị tài sản cuối kỳ gần 5.700 tỷ đồng, giảm 9,5%, trong đó tiền mặt và tiền gửi 1.622 tỷ đồng, giảm 22% so hồi đầu năm. Lợi nhuận sau thuế năm 2017 sụt giảm còn 531 tỷ đồng, so với năm 2014 giảm 55%....

Vậy đâu là nguyên nhân để lợi nhuận của Tập đoàn Trung nguyên “xuống dốc” như vậy? Theo bằng chứng mà bà Lê Hoàng Diệp Thảo đưa ra: Trong quá trình bà mất quyền điều hành tại công ty, ông Vũ đi “Thiền” trên núi, Trung Nguyên đã bị một nhóm truyền thông của Trung Nguyên “rút ruột” núp dưới danh nghĩa vì thiện nguyện, trách nhiệm xã hội. Số tiền chi sai của Trung Nguyên từ ngày 1/1/2015 đến 24/1/2017 theo những tài liệu mà bà Thảo đưa ra lên tới gần 1.000 tỷ đồng. Trong đó có trên 300 tỷ đồng được rút ra để mua siêu xe.

Đồng thời, bà Thảo cũng đặt nghi vấn với kế hoạch tặng sách quy mô lên tới 5 tỷ USD mà Trung Nguyên rầm rộ công bố: “Thử làm phép tính, nếu 2 USD/cuốn sách thì với 200 triệu cuốn, tổng tiền cũng chỉ là 400 triệu USD. 5 tỷ USD so với 400 triệu USD - một con số chênh lệch kinh khủng và không thể tin được. Vậy số tiền chênh lệch gấp gần 10 lần kia sẽ đi về túi ai (!?). Doanh thu liên tục giật lùi, thế nhưng chi phí bán hàng, quản lý, truyền thông lại ngày càng tăng cao, những khoản chi vô lý và thiếu minh bạch ngày càng nhiều... Đây là những vấn đề khuất tất cần được làm sáng tỏ”- Bà Lê Hoàng Diệp Thảo nêu quan điểm.

Đâu rồi thời thịnh vượng..?

Để có phép so sánh khách quan, với góc nhìn toàn diện, chúng tôi trở lại quá trình được cho là thịnh vượng nhất của đế chế Trung Nguyên trước lúc những biến động về quyền điều hành ở Tập đoàn này xảy ra. Theo thông tin chúng tôi có được, từ năm 2006 - 2014 được đánh giá là giai đoạn phát triển rực rỡ nhất của Tập đoàn Trung Nguyên. Hiệu quả kinh doanh và tài chính tại các công ty thành viên tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt từ năm 2008 Trung Nguyên chính thức thiết lập được mạng lưới kinh doanh quốc tế sau khi thành lập trụ sở giao dịch tại Singapore. Thời điểm đó, Trung Nguyên không chỉ trở thành thương hiệu quốc gia, mà còn phát triển thành công thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Doanh số tăng trưởng vượt bậc, từ mức 1.223,6 tỷ đồng trong năm 2008 lên mức 4.177 tỷ đồng trong năm 2014, đạt mức tăng trưởng bình quân hàng năm ở mức 22,7%/năm. Cùng với mức tăng trưởng vượt bậc của doanh số, lợi nhuận sau thuế của Tập đoàn Trung Nguyên tăng trưởng mạnh mẽ, đỉnh cao năm 2014 với mức lợi nhuận sau thuế là 1.193,1 tỷ đồng, mức lợi nhuận cao nhất của Tập đoàn Trung Nguyên từ trước đến nay. Cùng với mức tăng trưởng vượt bậc của doanh số và lợi nhuận sau thuế, quy mô tổng tài sản trong giai đoạn này cũng tăng trưởng theo. Tốc độ tăng trưởng được duy trì ở mức cao trên 52,6%/năm, từ quy mô tài sản 397,2 tỷ đồng trong năm 2008 lên mức 5.024,5 tỷ đồng trong năm 2014.

Vậy tại sao giai đoạn này lợi nhuận của Tập đoàn Trung Nguyên được đánh giá là tăng đột biến? Theo nhận xét của một số cán bộ có kinh nghiệm công tác lâu năm ở Tập đoàn Trung Nguyên, thời điểm đó, trên cương vị Thành viên HĐQT kiêm Phó Tổng giám đốc Thường trực Tập đoàn Trung Nguyên, bà Lê Hoàng Diệp Thảo là người trực tiếp kiểm soát, điều hành hầu hết các khía cạnh quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của hệ thống Trung Nguyên nên về mặt sản xuất bà Thảo đã tổ chức chặt chẽ công tác kiểm soát điều hành các công việc từ lựa chọn nhà cung cấp đến các giám đốc nhà máy để nhằm lựa chọn các phương án sản xuất tiên tiến, tối ưu, hiệu quả và tiết kiệm nhất.

Cùng với đó, về kinh doanh, xây dựng hệ thống, ngoài việc đóng góp nhiều trong việc xây dựng quan hệ với hệ thống các nhà phân phối trong và ngoài nước, bà Thảo luôn tìm tòi, nghiên cứu các mô hình kinh doanh hiệu quả để áp dụng cho hệ thống Trung Nguyên với mục tiêu phát triển trường tồn. Đặc biệt, trong trong giai đoạn đó một trong những mô hình kinh doanh được bà áp dụng đầu tiên và hiệu quả nhất tại Việt Nam đó là mô hình nhượng quyền; bên cạnh đó về mặt tài chính, các dự án đầu tư bà đã dành rất nhiều thời gian trong công tác nghiên cứu, kiểm soát, hoạch định tài chính cho sự phát triển cụ thể, rõ ràng, lâu dài và bền vững, đồng thời tập trung đầu tư vào các chiến lược tài chính dài hơi để tài trợ cho các dự án mang tầm vóc quốc tế...

Như vậy, đến đây chúng ta có thể khẳng định rằng: Trung Nguyên được sáng lập và điều hành là của hai vợ chồng ông Đặng Lê Nguyên Vũ và bà Lê Hoàng Diệp Thảo. Mặc dù trong quãng thời gian dài truyền thông và tiếng tăm không mấy được nhắc đến nhưng theo thông tin mà chúng tôi nêu trên cho thấy bà Thảo có vai trò rất lớn đối với hoạt động của Trung Nguyên.

Ngày 22/9/2017, TAND TP. Hồ Chí Minh mở phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ án “Tranh chấp giữa thành viên công ty với công ty” giữa nguyên đơn là bà Lê Hoàng Diệp Thảo và bị đơn là ông Đặng Lê Nguyên Vũ. Tại Tòa án, HĐXX đã tuyên hủy quyết định bãi nhiệm chức danh Phó Tổng giám đốc Thường trực của bà Thảo do ông Vũ ký và khôi phục lại chức danh trên cho bà Thảo, đồng thời buộc ông Vũ không được ngăn cấm, cản trở bà Thảo tham gia điều hành, quản lý công ty với tư cách là một thành viên Hội đồng quản trị và Phó Tổng giám đốc Thường trực... ông Vũ đã kháng cáo bản án.

Ngày 20/9/2018, TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã mở phiên phúc thẩm xét xử vụ án trên theo đơn kháng cáo của ông Vũ. Tại đây, HĐXX đã tuyên bác đơn của ông Vũ và tuyên y án bản án cấp sơ thẩm. Bản án có hiệu lực, bất tuân lệnh tòa, ông Vũ tiếp tục ký quyết định bãi nhiệm bà Thảo lần 2. Hiện bà Thảo đã làm đơn  gửi Cục Thi hành Dân sự TP. Hồ Chí Minh yêu cầu thi hành bản án của toà phúc thẩm.

Xuân Hoàng/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo Việt Nam