Tương lai của bảo tàng phụ thuộc vào công chúng

Thứ năm, ngày 13 tháng 12 năm 2018 | 10:1:26

Tọa đàm khoa học “Một số vấn đề xây dựng bảo tàng hiện đại” là dịp để các diễn giả chia sẻ kinh nghiệm trong hoạt động bảo tàng, tiếp cận tư duy mới về làm bảo tàng để hình dung rõ hơn về hướng đi mới của một bảo tàng hiện đại. Tọa đàm do Bảo tàng Báo chí Việt Nam tổ chức vào ngày 26/11, tại Hà Nội.

Tham gia buổi tọa đàm, về phía Hội Nhà báo Việt Nam có ông Mai Đức Lộc - Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, ông Lê Quốc Trung - Nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam. Về phía diễn giả có: PGS. TS Nguyễn Văn Huy - Nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát huy giá trị di sản; bà Huỳnh Ngọc Vân - Nguyên Giám đốc Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh và hiện là cố vấn, quản lý Bảo tàng Áo dài; ông Triệu Hiển - Nguyên Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam. Cùng với đó là sự tham dự của nhiều lãnh đạo các bảo tàng ở Trung ương và địa phương.

Ba “chân kiềng” để vươn tới xây dựng bảo tàng hiện đại

Bà Trần Thị Kim Hoa - Giám đốc Bảo tàng Báo chí Việt Nam cho biết, Bảo tàng Báo chí Việt Nam được quyết định thành lập tháng 7/2017. Là một bảo tàng non trẻ, công tác thiết kế, thi công trưng bày vẫn đang được triển khai gấp rút với mong muốn có thể mở cửa đón khách tham quan từ cuối năm 2019. Do đó, Bảo tàng Báo chí Việt Nam mong muốn thu thập thêm kinh nghiệm từ tọa đàm nhằm khai thác tốt hơn các giá trị lịch sử của báo chí, học tập kinh nghiệm của các bảo tàng tên tuổi để xây dựng thành công một bảo tàng báo chí hiện đại.

Bà Trần Thị Kim Hoa - Giám đốc Bảo tàng Báo chí Việt Nam phát biểu tại tọa đàm - (Ảnh: Đức Duy)

Nhóm dịch giả cuốn sách “Cơ sở bảo tàng” do Bảo tàng Cách mạng Việt Nam tổ chức biên dịch và xuất bản từ nguyên bản tiếng Anh “Museum Basics” của hai tác giả Timothy Ambrose và Crispin Paine vào những năm 2000 đã đưa ra nhận định: “Bảo tàng là để dành cho con người và do đó tương lai của các bảo tàng phụ thuộc vào việc tự nâng cấp, tự phát triển để đáp ứng nhu cầu đã được thị trường chỉ rõ”. Từ nhận định này, có thể nhận ra rằng hiện tại và tương lai của bảo tàng phụ thuộc vào công chúng. Bảo tàng phải đáp ứng nhu cầu của công chúng và nhu cầu xã hội đặt ra. Bảo tàng phải tự nâng cấp, tự phát triển, tự đổi mới để thích nghi với những điều kiện mới…

Theo diễn giả, PGS.TS Nguyễn Văn Huy - nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học, bảo tàng ở Việt Nam rất nhiều, tuy nhiên số lượng bảo tàng có đông khách đến tham quan thì không vượt qua con số 5. Chính vì vậy, đòi hỏi những người làm bảo tàng phải quan tâm đến việc xây dựng bảo tàng hiện đại để mang lại sức sống mới, hiệu quả xã hội cao nhằm thu hút đông đảo du khách đến thăm quan.

Trên thế giới, bảo tàng chính là bộ mặt của một quốc gia, của một ngành nghề nào đó, nhưng ở nước ta thì còn nhiều hạn chế. Một số bảo tàng lớn, nằm ngay trung tâm Thủ đô luôn trong tình trạng vắng khách. Do đó, các bảo tàng cần đổi mới, sáng tạo để thu hút công chúng. Ngay cả với Bảo tàng Báo chí Việt Nam chuẩn bị mở cửa đón khách cũng cần phải có những trưng bày thực sự hấp dẫn, khoa học, đáp ứng sự mong mỏi của xã hội.

PGS,TS Nguyễn Văn Huy cũng cho rằng, bảo tàng là nơi  tập hợp đa ngành, đa nghề, có 3 trục chính là khoa học, nghệ thuật, công nghệ. Đây được coi như “chân kiềng” để vươn tới xây dựng bảo tàng hiện đại. Hoạt động của bảo tàng hiện đại ngày nay chuyển từ lấy hiện vật làm trung tâm sang lấy con người làm trung tâm. Với bảo tàng báo chí, chủ thể đầu tiên là các nhà báo nên bảo tàng phải có cách thức để thu hút các nhà báo tham gia vào hoạt động của bảo tàng. Đồng thời cần phải kết nối khách tham quan với các nhân vật trong các hoạt động của bảo tàng.

Các diễn giả và đại biểu tại tọa đàm - (Ảnh: Đức Duy)

Xây dựng đội ngũ hướng dẫn viên chuyên sâu

Diễn giả Huỳnh Ngọc Vân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh cho biết: Bảo tàng chứng tích chiến tranh là một trong những bảo tàng thu hút khách quốc tế đông nhất cả nước. Tính từ năm 1975 đến hết năm 2015, Bảo tàng chứng tích chiến tranh đã đón hơn 17 triệu lượt khách tham quan, trong đó có khoảng 6,7 triệu lượt khách quốc tế, hơn 8,55 triệu lượt khách Việt Nam và hơn 1,8 triệu lượt khách tham quan triển lãm lưu động.

Vẫn theo bà Huỳnh Ngọc Vân, để thu hút đông đảo du khách đòi hỏi các bảo tàng phải thường xuyên đổi mới các chuyên đề để người xem mỗi lần đến với bảo tàng thì đều thấy được cái mới, thấy mình ở trong đó. Hiện Bảo tàng chứng tích chiến tranh có 8 chuyên đề trưng bày thường xuyên về tội ác, hậu quả của các cuộc chiến tranh… Các chuyên đề được xây dựng trên những kịch bản riêng, khoa học và hấp dẫn. Bên cạnh đó, hàng năm Bảo tàng sẽ thực hiện từ 4 đến 10 triển lãm chuyên đề nhằm giúp khách tham quan tiếp cận vấn đề một cách sâu sắc, độc đáo từ nhiều góc độ khác nhau.

Ngoài những chuyên đề hấp dẫn, bà Huỳnh Ngọc Vân cho rằng, đội ngũ hướng dẫn viên rất quan trọng và cần được quan tâm đào tạo bài bản. Những câu chuyện trong những trưng bày chuyên đề, đặc biệt là những chuyên đề về tội ác chiến tranh phải được người hướng dẫn viên truyền tải. Họ chính là cầu nối giữa sự kiện và công chúng. Đồng thời là người nắm bắt tâm lý, tình cảm, mối quan tâm, diễn biến tâm lý của khách trong quá trình tham quan để có thể điều chỉnh nội dung, phong cách thuyết minh, hướng dẫn cho phù hợp. Chính vì vậy, để phát huy hiệu quả tương tác giữa du khách với bảo tàng, rất cần có đội ngũ hướng dẫn viên chuyên nghiệp, chuyên sâu cho từng đối tượng.

Bên cạnh đó, việc tổ chức giao lưu, tương tác với các nhân vật, nhân chứng cũng là một hình thức để thu hút khách đến với các bảo tàng. Ngoài việc trò truyện, chia sẻ, hai bên còn có thể giao lưu bằng âm nhạc, hội họa…

Diễn giả PGS,TS Nguyễn Văn Huy tiếp tục cho rằng: Hoạt động của bảo tàng đang chuyển từ hiện vật sang con người làm trung tâm, khách tham quan chính là trung tâm của bảo tàng. Do vậy, trong các trưng bày, các bảo tàng cần phải cố gắng tạo ra những tương tác cho khách; ở đó, du khách được cầm, nắm, sờ… thậm chí cả ngửi, nếm… “Các bảo tàng cần cố gắng tạo ra nhiều hoạt động tương tác để khách được tham gia và trải nghiệm. Đó có thể là các hoạt động tương tác ngay trong phòng trưng bày, tương tác ở những trưng bày nhất thời, hay tương tác khám phá giành riêng cho thế hệ trẻ. Một bảo tàng hiện đại không thể bỏ qua vấn đề tương tác”.

Về phần mình, diễn giả Triệu Hiển, nguyên Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam chia sẻ về những đóng góp tích cực và nhân văn của bảo tàng đối với xã hội đồng thời nhấn mạnh bảo tàng ngày nay phải hướng đến công chúng vì công chúng đặc biệt là các công chúng yếu thế. ÔngTriệu Hiền khẳng định:

“Bảo tàng hiện nay không phải chỉ trưng bày những gì mình có mà luôn luôn phải quan tâm đến công chúng và tập trung toàn bộ các tiện ích hướng đến họ”

Ông Mai Đức Lộc - Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu bế mạc tọa đàm - (Ảnh: Đức Duy)

Phát biểu bế mạc buổi tọa đàm, ông Mai Đức Lộc - Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam hoan nghênh Bảo tàng Báo chí Việt Nam đã tổ chức buổi tọa đàm thành công và cám ơn các diễn giả về các thông tin bổ ích với nhiều gợi ý quan trọng có thể giúp ích rất nhiều cho Bảo tàng Báo chí Việt Nam. Ông Mai Đức Lộc cho biết việc xây dựng Bảo tàng Báo chí Việt Nam là một trong những công việc trọng tâm của Hội Nhà báo Việt Nam nhiệm kỳ này và hy vọng các di sản báo chí được trưng bày trong Bảo tàng Báo chí sẽ là “bộ mặt của quá khứ được lưu giữ và làm sống động lại” đáp ứng mong đợi của hơn 20 ngàn hội viên của Hội, đáp ứng mong đợi của các phóng viên, nhà báo và đông đảo công chúng./.

Đức Duy/ Cổng TTĐT Hội Nhà báo VN